तुम्हाला माहीत आहे का, की तुमच्या नशिबात तुमचे जनुकीय आरोग्य टिप्स लिहिलेल्या नाहीत? हो, तुम्ही ते बरोबर वाचलं. आपल्या पेशींमध्ये लपलेली गुप्त शस्त्रं ही आपल्या दैनंदिन जीवनशैलीनं जागृत होतात. बऱ्याचदा आपण विचार करतो, “माझ्या आईला डायबिटीज आहे, म्हणून मला होणारच!”, पण हा विचारच चुकीचा आहे. वैज्ञानिक संशोधन सांगतं, की फक्त २०-३०% आरोग्य हे जनुकांवर अवलंबून असतं. बाकीचं सगळं आपल्या हातात आहे.
पण इथेच प्रश्न येतो, की ती काहीतरी आरोग्यदायी सवयी कोणती आहेत ज्यामुळे आपण या आनुवंशिक आजारांना दूर ठेवू शकतो? खरं सांगायचं तर, “जनुकांना हरवणाऱ्या 5 सवयी—तुमच्यात आहेत का?” असा प्रश्न आज प्रत्येकाने स्वतःला विचारला पाहिजे. कारण, नुसती गोळी खाऊन किंवा डाएटिंग करून काही होत नाही. तुम्हाला तुमच्या शरीरातला स्विच चालू करायचा आहे, आणि ते शक्य आहे केवळ सवयींनी. मी स्वतः अनेक लोकांना बघितलं आहे, ज्यांनी आपले संपूर्ण आयुष्य बदललं. त्यामुळे आज आपण त्या ५ जबरदस्त सवयींबद्दल बोलणार आहोत, ज्या तुमच्या DNA ला झोपेतून जागं करतील.
विज्ञानाच्या भाषेत याला ‘एपिजेनेटिक्स’ म्हणतात. सोप्या भाषेत सांगायचं तर, तुमचे जनुक हे संगीताच्या स्वरांसारखे आहेत. त्यांना कोणत्या लयीत वाजवायचं हे ठरवतात तुमच्या सवयी. तुमची जीवनशैली, खाण्याची पद्धत, झोप, व्यायाम—हे सगळं मिळून तुमच्या निरोगी राहण्याचे उपाय ठरवतात. जर तुम्ही फक्त एक दिवस चालायला गेलात, तर ५०० पेक्षा जास्त जनुकं तुमच्या शरीरात सक्रिय होतात. आता विचार करा, जर हे दररोज घडलं तर तुमचं आयुष्य किती बदलेल? हा बदल साध्य करण्यासाठी फक्त थोडी मेहेनत आणि योग्य मार्गदर्शन लागतं. चला तर मग, उशीर कसला? सुरुवात करूया या अफलातून प्रवासाला.
मला एका मित्राची आठवण येते. त्याच्या वडिलांना वयाच्या ४० व्या वर्षी हृदयविकाराचा झटका आला होता. त्या मित्राला नेहमी वाटायचं, “माझंही असंच होणार.” पण एका डॉक्टरने त्याला सल्ला दिला की तू रोज फक्त २० मिनिटे वेगाने चाल. आज १० वर्षांनी तो पूर्णपणे निरोगी आहे. त्याची चाचणी अगदी सामान्य आहे. हे जादू नाही, हे विज्ञान आहे. आपल्या लहानपणी आपण ऐकतो, “तुझ्या आजोबांची वागणूक ठीक नाही, ते जनुकातूनच आलंय.” पण आता तंत्रज्ञानाच्या काळात, आपण स्वतःला प्रगल्भ करू शकतो.
जनुकांवर नियंत्रण ही कल्पना काही काल्पनिक गोष्ट नाही. जर तुम्ही तुमच्या शरीराला योग्य संकेत दिलेत, तर ते स्वतःला दुरुस्त करतं. उदाहरणार्थ, तणाव कमी करण्यासाठी ध्यानधारणा करणे. सवयींनी आरोग्य सुधारणा होते, हे आता वैज्ञानिकदृष्ट्या सिद्ध झालं आहे. मात्र, यासाठी कट्टरता लागते. एका दिवसात काहीच होत नाही. जशी झाडाला पाणी दररोज द्यावं लागतं, तसाच आपल्या शरीराला पोषण द्यावं लागतं. चला, आता आपण त्या ५ खास सवयी बघूया, ज्या तुमच्या जीवनात क्रांती घडवू शकतात.
सवय #1: “१०,००० पावलं” नकोत, फक्त ‘सक्रिय’ राहा
बऱ्याचदा आपण ऐकतो की रोज १०,००० पावले चाला. पण थांबा! संशोधन सांगतं की फक्त ७,००० पावले देखील मृत्यूचं प्रमाण ५०% नी कमी करतात. मला वाटतं, गाडीऐवजी थोडं चालणं, लिफ्टऐवजी जिना वापरणं हे चालतं. तुमचे स्नायू सक्रिय र