आजोबा म्हणजे काय, घरचा गड. पण तोच गड कोसळण्याची भीती वाटू लागली, तेव्हा कुटुंबाची घालमेल सुरू होते. गेल्या आठवड्यात नेमकं असंच काहीसं घडलं. ९० वर्षांच्या आजोबांना अचानक चक्कर आली, बोलणं अस्पष्ट झालं. डोक्यात काहीतरी गंभीर आहे, असा डॉक्टरांचा संशय. अशा वेळी नेमकी कोणती तपासणी करावी? तरुणाईला तर हे माहीतच नसतं. पण एक असं तंत्रज्ञान आहे, जे अवघ्या मिनिटांत संपूर्ण परिस्थिती स्पष्ट करतं. होय, मी बोलतोय ते **डिजिटल सबट्रॅक्शन अँजिओग्राफी** बद्दल. ही एक साधी वाटणारी **संवहनी तपासणी** आहे, पण तिचं महत्त्व प्रचंड आहे. उपचारांपेक्षा निदान किती महत्त्वाचं असतं, हेच या **DSA स्कॅन** मधून सिद्ध होतं.
खरं सांगायचं तर, या एका तपासणीने आमच्या शेजारच्या आजोबांचं आयुष्य बदलून टाकलं. डोक्यातील रक्तवाहिन्यांची अचूक माहिती मिळताच डॉक्टरांनी हायस्कूळ पद्धत वापरली. परिणामी, गंभीर शस्त्रक्रिया टळली. नुसतं औषधोपचार सुरू करून आजोबांना दुसऱ्याच दिवशी घरी पाठवण्यात आलं. **९० वर्षांच्या आजोबांना घरी पाठवणारी एक साधी स्कॅन — डिजिटल सबट्रॅक्शन अँजिओग्राफीचे सत्य**, हे तर आता प्रत्यक्ष अनुभवाला आलं. मला वाटतं, आपल्यापैकी अनेकांना हे माहीतच नसेल की ही चाचणी किती जीवघेणी परिस्थिती टाळू शकते. अशा वेळी वैद्यकीय विज्ञानाच्या या चमत्कारावर विश्वास ठेवणं गरजेचं आहे.
पण थांबा. तुम्हाला माहिती आहे का, **स्ट्रोक निदान** करण्यासाठी नेमकी हीच चाचणी सर्वात विश्वासार्ह मानली जाते? आकडेवारी पाहा, अमेरिकन हार्ट असोसिएशनच्या मते स्ट्रोकच्या रुग्णांपैकी ९०% रुग्णांमध्ये ही चाचणी अचूक उत्तर देताना दिसते. ही काही सामान्य बाब नाही.
—
—
आता विचार करा, अशी तपासणी करताना खरंच काय होतं? अगदी सोप्या भाषेत सांगतो. तुमच्या हाताच्या किंवा पायाच्या शिरेतून एक पातळ नळी (कॅथेटर) डोक्याच्या रक्तवाहिनीपर्यंत नेली जाते. मग तिथे कॉन्ट्रास्ट डाई टोचली जाते. ही डाई रक्तवाहिनीतून वाहते, तेव्हा क्ष-किरणांच्या साहाय्याने फोटो काढले जातात. आता जरा लक्ष द्या, इथेच खरा खेळ आहे. डिजिटल सबट्रॅक्शन म्हणजे काय, तर आधीचा फोटो आणि डाई असलेला फोटो एकमेकांतून वजा केला जातो. त्यामुळे नको असलेल्या हाडांच्या सावल्या निघून जातात. शेवटी फक्त रक्तवाहिन्यांचा स्वच्छ नकाशा दिसतो. हे अगदी तसंच आहे, जसं तुम्ही एका गर्दीच्या फोटोमधून उरलेल्या माणसांना काढून टाकून फक्त तुमच्या मित्राचा फोटो वेगळा करता.
माझ्या एका मित्राचे वडील, ज्यांना उच्च रक्तदाबाचा त्रास होता, त्यांना अशीच डोकेदुखी सुरू होती. एमआरआय करूनही काहीच सापडलं नाही. शेवटी डॉक्टरांनी DSA करायला सांगितलं. तेव्हा कळलं की त्यांच्या मेंदूच्या एका छोट्या रक्तवाहिनीत बारीक गाठ आहे. ती इतकी छोटी होती की साध्या स्कॅनमध्ये दिसतच नव्हती. **डिजिटल सबट्रॅक्शन अँजिओग्राफी** ने ती शोधून काढली आणि वेळीच उपचार झाला. ही गोष्ट किती महत्त्वाची आहे, बरं का!
—
—
तर असं आहे, अनेकदा आपण गृहीत धरतो की वयस्करांना डोक्यात त्रास झाला की झोपायला सांगा. पण हा सर्वात मोठा गुन्हा आहे. **डोक्यातील रक्तवाहिन्या** बाबतीत एखादा छोटासा विकार झाला, तर तो प्राणघातक ठरू शकतो. अगदी कालपर्यंत सर्वसाधारण वाटणारी चक्कर, उलटी, अशक्तपणा ही लक्षणं गंभीर आजाराची सूचक ठरू शकतात. म्हणूनच डॉक्टर आता आधुनिक वैद्यकीय चाचणी करण्याचा सल्ला देतात. शिवाय या चाचणीचा कालावधी अगदी कमी असतो.