तुम्हाला कधी असं वाटलंय का, की तुमचं लहान मूत्राशय आहे? हॉलिवूड सिनेमा पाहताना किंवा रस्त्यावर चालताना सतत लघवीची तीव्र इच्छा येते? खरं तर, हा एक मोठा भ्रम असू शकतो. एक सवय तुमच्या मेंदूला फसवत आहे, ज्यामुळे तुम्हाला वारंवार लघवी जावंसं वाटतं. हीच ती गुपित सवय आहे जी तुमच्या मेंदूला तुमचं मूत्राशय लहान आहे असं भासवते.
आपण बहुतेक वेळा हे ओळखत नाही. पण आपल्या दैनंदिन जीवनातली एक सवय आपल्या शरीराला चुकीचा सिग्नल देते. ती सवय म्हणजे ‘जस्ट इन केस’ म्हणून लघवीला जाणे. होय, तुम्ही वाचलंत बरोबर! ट्रिपच्या आधी, मीटिंगच्या आधी किंवा झोपेच्या आधी ‘प्रिव्हेंटिव्ह’ लघवी करणे हीच ती गुपित गुन्हेगार आहे.
हे कसं काम करतं? तुमचं मूत्राशय एक लवचिक स्नायूचं पिशवीसारखं आहे. ते फुगतं आणि आकुंचन पावतं. जेव्हा तुम्ही ते अर्धे भरलेलं असतानाच रिकामं करता, तेव्हा तुम्ही त्याला चुकीचं शिकवत आहात. “अरे, हे ठीक आहे, अगदी थोडं भरलं की तुला रिकामं करायचं आहे.” असं म्हणताना तुम्ही त्याची क्षमता कमी करत असता. हळूहळू, तुमचा मेंदू हा नवीन ‘फुल होण्याचा थ्रेशोल्ड’ स्वीकारतो. आणि मग खरोखरच लघवीची तीव्र इच्छा वारंवार येऊ लागते.
हे ‘प्रिव्हेंटिव्ह पी’ सवयीचं विज्ञान
मी एका क्लायंटला ओळखतो, जो प्रत्येक तासाला लघवीला जायचा. त्याला वाटायचं त्याचं मूत्राशय खरोखरच लहान आहे. पण प्रश्नच नव्हता. प्रश्न होता त्याची सवय. त्याने ‘जस्ट इन केस’ लघवी बंद केली. फक्त खरोखर गरज वाटल्यावरच जायला सुरुवात केली. काय झालं असेल वाटतं? दोन आठवड्यातच त्याचे लघवीचे अंतर दुप्पट झाले.
एखाद्या अभ्यासानुसार, ज्यांना वारंवार लघवी जायची तक्रार असते, त्यापैकी जवळपास ७०% लोकांमध्ये ही ‘प्रिव्हेंटिव्ह पी’ सवय आढळते. तुमचा मेंदू आणि मूत्राशय यांच्यात एक सुंदर समन्वय असतो. तुम्ही तो तोडता तेव्हा प्रॉब्लेम सुरू होते. हा मूत्राशयाचा भ्रम निर्माण होतो.
मूत्राशयाला पुन्हा ‘प्रशिक्षण’ कसं द्याल?
चिंता करू नका, हे फिक्स करणं शक्य आहे. यालाच मूत्राशय प्रशिक्षण म्हणतात. तुम्हाला तुमच्या मूत्राशयाला पुन्हा शिकवायचं आहे की, “हे बघ, तू आणखी साठवू शकतोस, घाबरू नकोस.”
- वेळेचे नियमन करा: प्रथम, लघवीला जाण्याचे अंतर १५ मिनिटांनी वाढवा. मग ते अर्ध्या तासापर्यंत, नंतर तासभरापर्यंत. हळूहळू वाढवत जा.
- विचलित करा: लघवीची इच्छा आली की, लगेच उठू नका. स्वतःला ५ मिनिटे विचलित करा. एक कप चहा करा, थोडे वाचन करा. ही इच्छा बऱ्याचदा क्षणिक असते.
- पाणी प्या: होय, योग्य प्रमाणात पाणी प्याल की मूत्राशयाची सवय राहते. पाणी कमी प्याल तर मूत्र गॅस्ट्रिक होऊन जळजळ होऊ शकते.
यामध्ये पॅल्विक फ्लोरचे स्नायू खूप महत्त्वाचे आहेत. हे स्नायू मूत्राशयाला आधार देतात. जर ते कमकुवत असतील, तर लघवीची तीव्र इच्छा जास्त जाणवते. केगल एक्सर्साइज करणे यासाठी फायदेशीर ठरू शकते.
