अरेरे, कधी विचार केलाय तुम्ही? आपल्या रोजच्या जेवणातील तो एक चमचा दही हा खरंतर कुठून आला? फक्त गाईचं दूध? मुळीच नाही! दही बनवणे आणि त्याचे स्रोत हे एक संपूर्ण जग आहे. चला, आज तपासूया दह्याचे सगळे राज. हे राज उघड करताना आपण शोधणार आहोत सर्व दही स्रोत आणि दह्याचे प्रकार. आरोग्याचा हा खजिना किती मार्गांनी आपल्यापर्यंत पोहोचू शकतो, ते बघूया.
मला आठवतं, माझी आजी एका विशिष्ट मातीच्या भांड्यातच दही जमायची. तिचा दावा होता, त्यातून येणारी चव वेगळीच. पण आता पर्याय खूप आहेत. आणि हे ऐकून तुम्हाला आश्चर्य वाटेल, दही फक्त दुधापासूनच नाही तर अनेक गोष्टींपासून बनवता येतं!
खरं तर, जगभरात दहीसाठी वेगवेगळे पारंपारिक पद्धती वापरल्या जातात. काही लोक बदाम, सोयाचे दूध वापरतात. कारण प्रत्येकाची आरोग्याची गरज वेगळी असते. चला, मग सुरुवात करूया या रोमांचक शोधयात्रेवर.
पारंपारिक दुधाचे साम्राज्य: फक्त गाय-म्हैस नव्हे!
जेव्हा घरगुती दही बद्दल बोलतो, तेव्हा डोक्यात गाय-म्हैसचं दूध येतं. पण राज्य मोठं आहे.
- गायीचे दूध: सर्वात सामान्य. प्रथिने आणि कॅल्शियमचा भरपूर स्रोत.
- म्हशीचे दूध: जाड आणि चरबीयुक्त. त्याचं दही अतिशय गोड आणि घन जमतं.
- शेळीचे दूध: हलकं आणि पचायला सोपं. 2016 च्या एका अभ्यासानुसार, शेळीच्या दहीत काही लोकांसाठी गायीच्या दहीपेक्षा कमी ॲलर्जीची शक्यता असू शकते.
- उंटिणीचे दूध: हे ऐकलंय का? मध्यपूर्वेकडे हे खूप लोकप्रिय आहे. त्यात लोह आणि C जीवनसत्त्व जास्त प्रमाणात असतं.
म्हणजेच, तुमच्या जवळपास उपलब्ध असलेल्या कोणत्याही प्राण्याच्या दुधापासून तुम्ही दही बनवणे सुरू करू शकता. प्रयोग करायला काय हरकत आहे?
वनस्पती आधारित दही: नवीन ट्रेंड की जुनं ज्ञान?
आता हे ऐका. लॅक्टोज इन्टॉलरन्स असलेल्या माझ्या एका मित्राला दहीची इच्छा झाली, तर काय करायचं? अशा वेळी वनस्पती आधारित दुधाचं दही पर्याय येतं. हे कोणत्याही प्राण्यापासून मिळत नाही. म्हणून याला ‘प्लांट-बेस्ड योगर्ट’ म्हणतात.
- सोया मिल्क योगर्ट: प्रथिनांच्या बाबतीत हे सर्वात जवळचं आहे. चव थोडी ‘बीन-युक्त’ असू शकते.
- बदाम दही: अतिशय क्रीमी आणि लोकप्रिय. पण किंमत जरा जास्त.
- नारळीय दही: ट्रॉपिकल फ्लेवरची गंमत आहे. त्यामुळे कोकोनट लव्हर्स नक्की ट्राय करतील.
- काजू दही: हलकं गोड आणि पौष्टिक. घरी बनवणंही सोपं आहे.
एक गम्मत म्हणजे, हे सगळे दही उत्पादने आता सुपरमार्केटमध्ये सहज सापडतात. तुम्ही Healthline वरील हा लेख वाचून त्यांचे फायदे अधिक तपशिलाने समजू शकता.
विशेष आहाराच्या नोट्स: लॅक्टोज आणि ॲलर्जी
ज्यांना लॅक्टोजची असमर्थता (Intolerance) आहे, त्यांना सामान्य दही खायला त्रास होऊ शकतो. पण एक आशादायक गोष्ट आहे. दही बनवताना काही प्रमाणात लॅक्टोजचे विघटन होतं. म्हणून काही लो