तुम्हाला माहितीये का, जगभरातील दर दहा पैकी एक महिला एंडोमेट्रिओसिस ने ग्रस्त आहे? पण यापैकी बहुतेक महिलांना सांगितलं जातं की, “हे नॉर्मल आहे.” हो, बरोबर ऐकलं. त्यांना ते सामान्य वाटलं — हीच तर खरी स्त्रीद्वेषी मानसिकता आहे ज्याने आपल्या समाजात रुजून बसली आहे. आपण प्रत्येक महिन्याच्या वेदनेला इतकं नॉर्मलाइझ करून टाकलयं की तिला गंभीर आजार होण्याची शक्यताच विसरतो.
आता विचार करा, रोज सकाळी उठल्यावर एखाद्याला पोटात चाकू खुपसल्यासारखं वाटत असेल, तर त्याला तुम्ही नॉर्मल म्हणाल का? नाही. पण मासिक पाळीच्या वेदना असतील तर मात्र आपण म्हणतो, “अगं, सगळ्यांनाच होतं.” हीच खरी वेदना सामान्य मानणे ची मानसिकता आहे. एंडोमेट्रिओसिस म्हणजे फक्त पोटात थोडी वेदना नव्हे. हा एक गंभीर मासिक पाळीचे विकार आहे जो शरीराला आतून खाऊन टाकतो. पण समाज? तो म्हणतो, “हे सगळं डोक्यात आहे.”
मी एकदा एका मैत्रिणीला भेटलो. ती मला म्हणाली, “माझं आयुष्य तर दर महिन्याच्या १५ दिवस खाटेवरच जातं. पण माझी आई म्हणते, ‘आम्हाला पण होतं.'” अरे, पण हेच तर अन्याय आहे! महिलांवर अन्याय असा होतो की त्याचं त्यांनाच कळत नाही. हे आपण का सामान्य मानू? आपलं शरीरच आपल्याला काहीतरी सांगत असतं, पण ते ऐकायचं आपण टाळतो. यातून बाहेर पडायचा एकमेव मार्ग म्हणजे जागरुकता. आणि तिची सुरुवात आपल्यापासून व्हायला हवी.
पण ही मानसिकता कुठून येते? ती येते त्या पिढीजात शिकवणीतून, ज्यात मुलींना सांगितलं जातं की “स्त्री असणं म्हणजे वेदना सहन करणं.” बघा, teen वयात मी पण ऐकलं होतं, “साहेब, मासिक पाळीत थोडी गरमी होते, थोडी वेदना होते हे नॉर्मल आहे.” पण जेव्हा ती वेदना इतकी वाढते की तुमचं बाथरूममध्येच भान हरपतं, तेव्हा ते नक्कीच नॉर्मल नसतं. यामागचं खरं कारण म्हणजे शारीरिक-मानसिक आरोग्य कडे दुर्लक्ष. जणू काही स्त्रीचं शरीर म्हणजे फक्त वेदना सहन करणारं एक मशीन!
आपण अनेकदा मानतो, “डॉक्टरांना विचारलं तर ते पण तसंच म्हणतील.” पण खरंय का? स्त्री आरोग्य विषयक संशोधनाची कहाणी वेगळीच आहे. एक स्टॅटिस्टिक पहा: *RHS (Reproductive Health Society) च्या अभ्यासानुसार, ७०% महिलांना एंडोमेट्रिओसिसचं निदान होण्यापूर्वी किमान ५ वेगवेगळ्या डॉक्टरांना भेटावं लागतं.* पाच डॉक्टर! का? कारण त्यांना पण हे “नॉर्मल” वाटतं. आपल्या संस्कृतीत स्त्रीच्या वेदनेला कधीच गंभीरपणे घेतलेलं नाही.
आता हे समजून घेऊ की ही स्त्रीद्वेषी मानसिकता प्रत्यक्षात कशी काम करते. उदाहरणार्थ, एखाद्या पुरुषाला सतत पोटात दुखत असेल तर तातडीने त्याची सीटी स्कॅन होते. पण महिलेला? तिला म्हणतात, “ताप आलाय का? अनियमित पाळी आहे का? मग राहू दे.” हा दुहेरी निकषच तर अन्याय आहे. महिलांवर अन्याय असा सूक्ष्मपणे केला जातो की त्याची सुरुवात घराघरातूनच होते. आई मुलीला वेदना सहन करायला शिकवते, पण त्या वेदनेमागचं कारण समजावून देत नाही.
पण रस्ता कसा शोधायचा? सगळ्यात पहिलं म्हणजे, आपल्या शरीराचे संकेत ओळखायला शिका. वेदना सामान्य मानणे थांबवा. “हे माझं नशीब आहे”