तुम्हाला वाटतं का, ती दर महिन्याची गोळी संपल्यावरची रक्तस्राव म्हणजे खरंच पाळी आहे? बरं, सत्य जाणून घ्यायला तयार राहा, कारण हा गोळीमुळे रक्तस्त्राव खरं तर खरी पाळी नाही. हो, तुम्ही अगदी बरोबर वाचलंत. हा फक्त एक भास आहे, एक प्रकारचे संप्रेरकांचे भ्रम आहेत. चला, आज याच “भ्रमाचा” पडदा दूर करूया आणि तुमच्या शरीरातलं खरं गणित समजून घेऊया. गोळीमुळे येणारा रक्तस्त्राव खरा पाळी नाही — हे फक्त संप्रेरकांचे भ्रम आहे, हे वाक्य तुम्ही पहिल्यांदाच ऐकत असाल, पण तेच खरं आहे.
मला आठवतं, माझी एक जवळची मैत्रीण नेहा नेहमी तक्रार करायची, “गोळी सोडल्यावर २ दिवस खूप रक्त येतं, म्हणजे शरीर स्वच्छ होतंय ना?” मी तिला म्हटलं, “गं, हे फक्त एक नाटक आहे, जे तुझ्या शरीराने शिकवलेलं आहे.” तिच्या चेहऱ्यावरचा गोंधळ मला आजही आठवतो. खरंतर, जन्म नियंत्रण गोळी तुमच्या नैसर्गिक सायकलला थांबवते. ती अंडी सोडणं थांबवते, आणि गर्भाशयाच्या आतली थर (endometrium) पातळ ठेवते. म्हणून जेव्हा गोळीतली साखरयुक्त गोळी (placebo) येते, तेव्हा ती पातळ थराची झीज होते. हे संपूर्णपणे कृत्रिम आहे. हे ब्रेकथ्रू ब्लीडिंग आहे, आणि ते नैसर्गिक पाळीपेक्षा अगदी वेगळं आहे.
आता थोडं विज्ञानात शिरूया. नैसर्गिक पाळीत, मेंदूतली पिट्युटरी ग्रंथी संकेत देते, अंडी परिपक्व होते, आणि संप्रेरकांची सांगड घालून गर्भाशयाची जाड थर तयार होते. पण गोळी घेतल्यानंतर, ही सगळी प्रक्रिया बंद होते. गोळीतले संप्रेरक (estrogen + progestin) मेंदूला फसवतात, आणि शरीराला “गर्भधारणा झालेली आहे” असं सांगतात. त्यामुळे शरीर अंडी सोडत नाही. आणि जेव्हा गोळी थांबवली जाते, तेव्हा होणारा रक्तस्त्राव हा फक्त संप्रेरकांच्या पातळीतला झालेला बदल आहे, ती खरी शारीरिक शुद्धी नव्हे.
हा विषय समजून घेणं खूप गरजेचं आहे, कारण आजही ७०% महिलांना वाटतं की गोळीमुळे होणारा रक्तस्त्राव म्हणजे शरीरातले “विष” बाहेर पडत आहेत. पण हे पूर्णपणे चुकीचं आहे. शरीरात कुठलंही विष जमा होत नाही. मासिक पाळी म्हणजे नैसर्गिकरित्या न जोडलेल्या अंड्याचा आणि जाड झालेल्या थराचा नाश. पण गोळीमुळे थर कधी जाड होतच नाही, म्हणून तिथे “नाश” करण्यासारखं काहीच नसतं. हे फक्त एक वैद्यकीय रितीने प्रवृत्त केलेलं रक्तस्राव आहे. हा फरक समजला, तरच तुम्ही तुमच्या शरीराला योग्य न्याय देऊ शकता.
आता तुम्ही विचाराल, “मग हा त्रास का सहन करावा?” बरं, हेच तर खरं आहे — तुम्हाला हा त्रास सहन करण्याची गरजच नाही! बऱ्याच स्त्रियांना हे माहीत नसतं, पण तुम्ही सलग २८ दिवस गोळी घेऊन हा रक्तस्त्राव पूर्णपणे थांबवू शकता. डॉक्टरांनी सांगितलं तर, तुम्ही “continuous birth control” वापरू शकता. त्यामुळे तुम्हाला कृत्रिम पाळी येणारच नाही. पण हा निर्णय घेण्यापूर्वी, तुमच्या डॉक्टरांशी नक्की चर्चा करा. कारण प्रत्येकाचं शरीर वेगळं असतं.
आणखी एक गंमत म्हणजे, बऱ्याच स्त्रिया गोळीमुळे येणाऱ्या या रक्तस्रावाला “हलकी पाळी” समजतात आणि त्यामुळे नैसर्गिक पाळीच्या वेदना, मूड स्विंग्स, सूज या गोष्टींची तुलना करतात. पण हे चुकीचं आहे. मासिक पाळीची मिथकं खूप आहेत, आणि त्यातली ही एक मोठी मिथक आहे. नैसर्गिक पाळीत दर महिन्याला