तुम्हाला कधी वाटलंय का, की एखादी साधी डोकेदुखी तुमचं आयुष्य बदलू शकते? बहुतेक वेळा आपण डोकेदुखीला किरकोळ त्रास समजतो, पण कधी कधी हीच वेदना जीवघेणा आजार असू शकते. हो, मी गंभीर आहे! मेंदुचा संसर्ग म्हणजे मेंनिंजायटीस, हा असा आजार आहे जो काही तासांतच प्राणांत घेऊ शकतो. पण घाबरून जाऊ नका, कारण मेंनिंजायटीस लस या आजारापासून संरक्षण देऊ शकते.
आपण अनेकदा अशा लोकांना पाहतो जे डोकेदुखीला “डोकं दुखतंय, झोपून घेईन” म्हणून झटकून टाकतात. पण जर ही डोकेदुखी धोकादायक असेल तर? मेंनिंजायटीस हा मेंदूभोवती असलेल्या पडद्याचा संसर्ग आहे आणि तो वेगाने पसरतो. त्यामुळेच या ब्लॉगमध्ये आपण “डोकेदुखी म्हणजे फक्त वेदना? मेंदुताही जीवघेणा संसर्ग! लस आहे का तारणं?” या प्रश्नाचं उत्तर शोधणार आहोत. आपण मेंनिंजायटीसची लक्षणे, धोके आणि प्रतिबंधाचे उपाय जाणून घेणार आहोत.
माझ्या एका मित्राची आठवण येते. त्याला ३ दिवस सतत ताप आणि डोकेदुखी होती. त्याने सामान्य पेनकिलर घेतल्या, पण वेदना कमी झाली नाही. चौथ्या दिवशी त्याला मान गोठल्यासारखी वाटू लागली आणि प्रकाशाकडे बघताना त्रास होऊ लागला. हॉस्पिटलमध्ये नेल्यावर त्याला मेंनिंजायटीस झाल्याचं निदान झालं! डॉक्टरांनी सांगितलं, की आणखी थोडा उशीर झाला असता तर परिस्थिती गंभीर झाली असती. हे ऐकून मला खरोखरच धक्का बसला. कधी-कधी आपण लक्षणांकडे दुर्लक्ष करतो आणि परिणाम भोगतो.
साधारणपणे २०% लोकांना वर्षातून एकदा तरी डोकेदुखीचा त्रास होतो. पण त्यातली फारच थोडी टक्केवारी गंभीर आजाराची असते. तरीही, ≤20 शब्दांच्या वाक्यात सांगायचं तर, सावधानता आवश्यक आहे. मेंनिंजायटीस हा संसर्ग जीवाणू, विषाणू किंवा बुरशीमुळे होऊ शकतो. बॅक्टेरियल मेंनिंजायटीस सर्वात धोकादायक आहे, कारण तो उपचाराशिवाय २४ तासांत मृत्यू ओढवू शकतो. त्यामुळे लक्षणे ओळखणं आणि वेळीच उपचार घेणं महत्त्वाचं आहे.
आता प्रश्न असा येतो की, मेनिंजायटीस लक्षणे नेमकी काय आहेत? सामान्य फ्लू आणि मेंनिंजायटीसची लक्षणं गोंधळात टाकणारी असतात. पण काही खास चिन्हं आहेत जी ओळखायला हवीत. सतत डोकेदुखी, तीव्र ताप, मळमळ, उलट्या, प्रकाशाकडे पाहताना डोळे दुखणं, मान कडक होणं, गोंधळलेलेपण, तंद्री, आणि कधीकधी शरीरावर पुरळ येणं ही मेंनिंजायटीसची प्रमुख लक्षणं आहेत. लहान मुलांमध्ये ही लक्षणं वेगळी असू शकतात. अर्भकांमध्ये सतत रडणं, चिडचिड होणं, खाण्यास नकार, आणि डोक्यावरील मऊ भाग (फॉन्टानेल) फुगणं अशी लक्षणं दिसतात.
“अरे, पण ही तर फ्लूची लक्षणं आहेत” असं तुम्हाला वाटेल. अगदी बरोबर! त्यामुळेच हा आजार घातक ठरतो. फ्लू आणि मेंनिंजायटीस वेगळे कसे करायचे? बहुतेकदा मेंनिंजायटीसची लक्षणं अचानक आणि खूप तीव्र असतात. एका क्षणी व्यक्ती ठीक असते आणि काही तासांतच ती आजारी पडते. फ्लूमध्ये साधारणपणे हळूहळू त्रास वाढतो. शिवाय, मान कडक होणं आणि डोके वाकवायला त्रास होणं हे मेंनिंजायटीसचं एक वेगळं लक्षण आहे. जर तुम्ही हनुवटी छातीला लावण्याचा प्रयत्न कराल आणि त्रास होत असेल तर ही बाब गंभीर आहे.
जागतिक आरोग्य संघटनेच्या आकडेवारीन