ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਕਦੇ ਇਸ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਹੈ? ਜਿਵੇਂ ਤੁਹਾਡਾ ਦਿਮਾਗ਼ ਹਮੇਸ਼ਾ ਚੱਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਦਸ ਜਗ੍ਹਾ ਹੋਵੋ। ਮੈਂ ਬਿਲਕੁਲ ਉੱਥੇ ਸੀ। ਮੇਰਾ ਮਨ ਹਮੇਸ਼ਾ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਜਾਂ ਬੀਤੇ ਹੋਏ ਦੇ ਪਛਤਾਵੇ ਵਿੱਚ ਫਸਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਫਿਰ ਮੈਨੂੰ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਇਆ ਕਿ ਅਸਲ ਮਨ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਤਾਂ ਮੌਜੂਦਾ ਪਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਛੁਪੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਮੈਂ ਸਿੱਖਿਆ ਕਿ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਜਿਉਣਾ ਕਿਵੇਂ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਆਤਮ-ਸੁਧਾਰ ਸਾਬਤ ਹੋਇਆ।
ਮੈਂ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਇਨਸਾਨ ਸੀ ਜੋ ਹਰ ਛੋਟੀ-ਵੱਡੀ ਗੱਲ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਚਿੰਤਤ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਕੱਲ੍ਹ ਮੀਟਿੰਗ ਕਿਵੇਂ ਜਾਵੇਗੀ? ਪਿਛਲੇ ਹਫ਼ਤੇ ਮੈਂ ਉਸ ਨਾਲ ਗਲਤੀ ਕਿਉਂ ਕੀਤੀ? ਇਹ ਸੋਚ-ਸੋਚ ਕੇ ਮੇਰੀ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਖਰਾਬ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ। ਮੈਂ ਇੱਕ ਰੋਬੋਟ ਵਰਗਾ ਜਿਉਂਦਾ ਸੀ, ਬਸ ਚਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਜਿਉਂਦਾ ਨਹੀਂ ਸੀ।
ਫਿਰ ਇੱਕ ਦਿਨ, ਮੈਂ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਿਆ: “ਤੁਹਾਡਾ ਦਿਮਾਗ਼ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਟੂਲ ਹੈ, ਤੁਸੀਂ ਇਸਦੇ ਮਾਲਕ ਨਹੀਂ।” ਇਹ ਵਾਕ ਮੇਰੇ ਦਿਮਾਗ਼ ਵਿੱਚ ਗੂੰਜਿਆ। ਮੈਂ ਸੋਚਿਆ, ‘ਕੀ ਸੱਚਮੁੱਚ?’ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਗੁਲਾਮ ਬਣ ਕੇ ਰਹਿ ਗਿਆ ਸੀ।
ਮੇਰੀ ਪਹਿਲੀ ਕਦਮ: ਸਾਦਾ ਸ਼ੁਰੂਆਤ
ਮੈਂ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਮੈਂ ਬਦਲਾਅ ਲਿਆਉਣਾ ਹੈ। ਪਰ ਮੈਂ ਇੱਕਦਮ ਬੜੇ ਟਾਰਗੇਟ ਨਹੀਂ ਬਣਾਏ। ਮੈਂ ਸਿਰਫ਼ 5 ਮਿੰਟ ਲਈ ਬੈਠਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਬਸ, ਚੁੱਪ ਚਾਪ, ਅਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੀ ਸਾਹ ਉੱਤੇ ਧਿਆਨ ਦੇਣਾ। ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਲ ਸੀ! ਦਿਮਾਗ਼ ਇਧਰ-ਉਧਰ ਭਟਕਦਾ ਰਹਿੰਦਾ। ਪਰ ਮੈਂ ਹਾਰ ਨਹੀਂ ਮੰਨੀ।
ਮੈਂ ਇਹ ਵੀ ਸਿੱਖਿਆ ਕਿ ਸਚੇਤਨਤਾ ਸਿਰਫ਼ ਬੈਠ ਕੇ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਲਿਆਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ:
- ਚਾਹ ਬਣਾਉਂਦੇ ਸਮੇਂ: ਪਾਣੀ ਦੇ ਉਬਲਣ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣਨਾ।
- ਚਲਣ ਦੌਰਾਨ: ਪੈਰਾਂ ਦਾ ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਛੂਹਣਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨਾ।
- ਖਾਣਾ ਖਾਂਦੇ ਸਮੇਂ: ਹਰ ਲਿਜ਼ਮ ਦੇ ਸਵਾਦ ਨੂੰ ਅਨੁਭਵ ਕਰਨਾ।
ਇਹ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਅਭਿਆਸ ਮੇਰੇ ਦਿਨ ਨੂੰ ਜਾਦੂਈ ਬਣਾ ਦਿੰਦੇ।
ਜਦੋਂ ਦਿਮਾਗ਼ ਭਟਕੇ, ਤਾਂ ਕੀ ਕਰੀਏ?
ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਬੜੀ ਚੁਣੌਤੀ ਸੀ। ਮੇਰਾ ਦਿਮਾਗ਼ ਤਾਂ ਪੁਰਾਣੀ ਆਦਤ ਵਿੱਚ ਭਟਕਣ ਲਈ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ! ਖੋਜਾਂ ਦੱਸਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਇੱਕ ਆਮ ਇਨਸਾਨ ਦਾ ਦਿਮਾਗ਼ ਲਗਭਗ 47% ਸਮਾਂ ਭਟਕਣ ਵਿੱਚ ਹੀ ਗੁਜ਼ਾਰਦਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨਾ ਸਿੱਖਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
ਮੈਂ ਇੱਕ ਟ੍ਰਿਕ ਸਿੱਖੀ: “ਲਾਵੇ ਅਤੇ ਜਾਵੇ” (Come and Go)। ਜਦੋਂ ਵੀ ਕੋਈ ਵਿਚਾਰ ਆਵੇ, ਉਸਨੂੰ ਜਬਰਦਸਤੀ ਰੋਕਣ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਉਸਨੂੰ ਆਉਣ ਅਤੇ ਚਲੇ ਜਾਣ ਦੇਣਾ। ਇਸਨੂੰ ਬੱਸ ਨੋਟ ਕਰਨਾ ਹੈ, “ਓਹ, ਦਿਮਾਗ਼ ਫਿਰ ਭਵਿੱਖ