আপুনি জানেনে, মাত্ৰ এটা সৰু মূৰৰ বিষই কেতিয়াবা জীৱন-মৰণৰ ৰং ধৰিব পাৰে? বেছিভাগ মানুহেই ভাবে যে মেনিনজাইটিস ৰোগ মানে হঠাৎ উচ্চ জ্বৰ আৰু কঠিন ডিঙি। কিন্তু সত্যিটো বহুত বেলেগ। মেনিনজাইটিসৰ লক্ষণ বহু সময়তে ইমানেই সূক্ষ্ম যে আমি সাধাৰণ জ্বৰ-চৰ্দ্দা বুলি আওকাণ কৰি দিওঁ।
আজি মই আপোনালোকক সেই নিঃশব্দ সংকেতবোৰৰ বিষয়ে ক’ম, যিবোৰ কাহানিও উপেক্ষা কৰিব নালাগে। মেনিনজাইটিস কেনেকৈ বিয়পে সেই বিষয়েও আলোচনা কৰিম। সঁচাকৈয়ে, এই ৰোগটোৱে চুপে-চুপে গা কৰি উঠে, যেন ৰাতিৰ অন্ধকাৰত চুৰি চলোৱা চোৰৰ দৰে। আপুনি ভাবিছে “আৰু এদিন চালাম, কাইলৈ ভাল হৈ যাব”, কিন্তু সেই এদিনেই বহুত দেৰি হ’ব পাৰে।
মোৰ এজন সহকৰ্মীৰ কথা মনত পৰিছে। ২০২২ চনত তেওঁৰ ২৯ বছৰীয়া ভায়েকে খালী মূৰৰ বিষত ভুগিছিল। কোনো জ্বৰ নাছিল, কোনো বমি নাছিল। মাথোঁ সামান্য ক্লান্তি আৰু ৰ’দত খেলি অহাৰ দৰে অনুভৱ। চাৰি দিনৰ পাছত তেওঁক হস্পিতালত ভৰ্তি কৰোৱা হ’ল, কিন্তু তেতিয়ালৈকে মেনিনজাইটিসৰ প্ৰাথমিক চিনবোৰে মস্তিষ্কত গুৰুতৰ প্ৰভাৱ পেলাইছিল। এইটোৱেই হ’ল আটাইতকৈ বিভ্ৰান্তিকৰ কথা – মেনিনজাইটিস প্ৰতিৰোধৰ উপায় জনাৰ আগতেই ৰোগে জাঁপ মাৰি ধৰে।
কিয় ইমান বিপজ্জনক? আপুনি নজনা কাৰণবোৰ
প্ৰথমেই জানি লওক, মেনিনজাইটিস মাত্ৰ এটা সাধাৰণ সংক্ৰমণ নহয়। ই হৈছে মগজু আৰু মেৰুদণ্ডৰ চাৰিওফালে থকা প্ৰতিৰক্ষামূলক আৱৰণী (meninges) ৰ প্ৰদাহ। আটাইতকৈ ডাঙৰ কথা, ই ভাইৰাছ, বেক্টেৰিয়া বা ফাংগাছৰ দ্বাৰা হ’ব পাৰে। বেক্টেৰিয়াল মেনিনজাইটিসে ২৪ ঘণ্টাৰ ভিতৰতে জীৱন-সংকট তৈরি কৰিব পাৰে।
আপুনি জানি আচৰিত হ’ব যে, বিশ্ব স্বাস্থ্য সংস্থাৰ মতে, বেক্টেৰিয়াল মেনিনজাইটিছৰ মৃত্যুৰ হাৰ চিকিৎসা নহ’লে ৫০% তকৈও বেছি। আনহাতে, সময়মতে চিকিৎসা পালে এই হাৰ ১০% লৈ কমি আহে। অৰ্থাৎ, মেনিনজাইটিস চিকিৎসাৰ বাবে প্ৰতিটো মিনিটেই মূল্যৱান।
এতিয়া প্ৰশ্ন হ’ল – ৰোগটোৱে কেনেকৈ বিয়পে? ই সাধাৰণতে বায়ুৰ মাজেৰে নহয়। যেতিয়া সংক্ৰমিত ব্যক্তিজনে খং-কাজিয়া কৰি চিয়ঁৰে, বা হাঁচি-কাহ দিয়ে, তেতিয়া তেওঁৰ নাক-ডিঙিৰ তৰল পদাৰ্থৰ সৰু সৰু কণাবোৰে ওচৰৰ মানুহৰ শ্বাস-পথত সোমাই পৰে। কেৱল সেইটোৱেই নহয়, চুম্বন, চাইনেয়েৰ, কাপ-প্লেট ভাগ বতৰা কৰিলেও বেক্টেৰিয়া সোমাব পাৰে।
“নিঃশব্দ সংকেত”বোৰ চিনাক্ত কৰক – যিবোৰ আমি সাধাৰণতে পাহৰি যাওঁ
আপুনি হয়তো ভাবিছে – জ্বৰ নাই, বমি নাই, তেন্তে মেনিনজাইটিস কেনেকৈ হ’ব? ঠিক এই ধাৰণাটোৱেই ভুল। নতুন গৱেষণাত বহুতো মেনিনজাইটিসৰ লক্ষণ আমি সাধাৰণ ক্লান্তি, দাঁতৰ বিষ, বা হাড়ৰ বিষ বুলি ভুলকৈ চিনাক্ত কৰোঁ। তলৰ চিহ্নবোৰত মন দিয়ক:
- চৰম ক্লান্তি (Extreme fatigue): ৰাতি ভালকৈ টোপনি গ’লেও পুৱা উঠি ভাগৰুৱা অনুভৱ হোৱা। যেন মাজৰাতিয়ে কোনোবাই শক্তি শুহি লৈ গ’ল।
- পখিলা জ্বৰ (Low-grade fever): জ্বৰটো ৯৯° তকৈ বেছি নহয়, কিন্তু ঠাণ্ডা লাগি থাকি থকা অনুভৱ।
- চকুৰ পোহৰ সহ্য নোহোৱা (Photophobia): মুঠ ফোনৰ স্ক্ৰীণৰ পোহৰতো চকুৰ বিষ অনুভৱ হোৱা।
- অচিনাকি মুড চেঞ্জ: হঠাৎ বিৰক্তি, হঠাৎ কান্দোন – যিটো ব্যক্তিত্বত নাই।
- হাত-ভৰিৰ বিষ আৰু ভাগৰ: শৰীৰৰ মাংসপেশীবোৰ কাহিল হৈ পৰা, কিন্তু কোনোধৰণৰ ব্যায়াম নকৰাকৈয়ে।
মই নিজে এটা ভুল কৰিছিলোঁ। মোৰ মাকে এবাৰ মাত্ৰ চকুৰ বিষ আৰু সামান্য ক্লান্তি অনুভৱ কৰিছিল। আমি ভাবিলো, “টিভি বেছি