আজি ৰাতি শুই থাকোঁতে কান্ধৰ ওপৰত সিমান চাপ নেপেলোৱা বুলি ভাবিছিলা নেকি? কিন্তু ৰাতিপুৱা উঠি যেতিয়া দাপোণত নিজকে চালা, তেতিয়া টের পাইছানে যে তোমাৰ দেহৰ ভংগীমা (posture) অলপ বেছি ঢাল খাইছে। এইটো কিন্তু একমাত্ৰ টোপনিৰ বাবেই নহয়। তোমাৰ কাষতে মাটিত পৰি থকা সেই আপুৰুগীয়া টোট ব্যাগটোৱেই হ’ব পাৰে তোমাৰ নিস্তব্ধ শত্ৰু। হঠাতে মূৰত বিজুলী সঞ্চাৰ হ’ল নেকি? ঠিকেই, সেইটোৱেই হৈছে আজিৰ আমাৰ আলোচনাৰ মূল বিষয় — কান্দৰ বিষৰ কাৰণ যে মাত্ৰ ভাৰী বস্তু তুলিলেই নহয়, মাজে মাজে হালকা বেগতকৈও ডাঙৰ ক্ষতি কৰে। সেই টোট ব্যাগটাই তোমাৰ কান্দৰ বিষৰ কাৰণ হ’ব পাৰে, আৰু আমি এই সম্পৰ্কে যিমানেই জানিবলৈ চেষ্টা কৰিছোঁ, সিমানেই ভয় লগা কথা ওলাই আহিছে।
ভাবা চোন, সদায় বজাৰলৈ যাওঁতে, অফিচলৈ যাওঁতে বা ফ্ৰেণ্ডৰ লগত ঘূৰিবলৈ যাওঁতে আমি কি কি বস্তু লৈ যাওঁ? লেপটপ, পানীৰ বটল, মেকআপ, পাৰ্চ, মুঠ ভৰাই কিতাপ, আৰু নকৈ কিনা জোতা-কাপোৰ। চোন বাস্তৱিকতে হিচাপ কৰাচোন, সেই টোট ব্যাগটোৰ ওজন হয়তো ৫-৭ কিলোগ্ৰাম হ’ব পাৰে! কিন্তু আমি ইয়াক একে কান্ধতে ওলোমাই লৈ ফুৰোঁ, যেন ই আমাৰ শৰীৰৰ এটা অংশ। ৱাশ্বিংটন ইউনিভাৰ্ছিটিৰ মতে, “ শৰীৰৰ ৭০% ওজন একেফালে বহন কৰিলে স্নায়বিক চাপ আৰু অস্থি-সন্ধিৰ সমস্যা বৃদ্ধি পায়”। এইটো কম কথা নহয়। আৰু এইবোৰকে লৈয়ে আজি আমি জানিম, কেনেকৈ এই আপাত-দৃষ্টিত নিৰীহ বেগটোৱে তোমাৰ শ্ব’ল্ডাৰ পেইনৰ মূল আঁচুৰি গৈ আছে।
মই নিজেও এজন মোৰ ঘনিষ্ট বন্ধুৰ কথাটো কওঁ। সি এজন চফ্টৱেৰ ইঞ্জিনিয়াৰ, প্ৰতিদিনে লেপটপ লৈ যাব লাগে। কিছুদিন আগলৈকে সি বেছি কৈছিল যে তাৰ সোঁ কান্ধটো বিষাই থাকে। ফিজিঅ’থেৰাপিষ্টে কৈছিল, “তুমি ভাৰী বেগ বহন নকৰা, বেছি ডেস্কত বহি থকাই কাৰণ”। কিন্তু মনত গভীৰ সন্দেহ থাকিল। যেতিয়া সি বহুত ৰোগীক লৈ পৰীক্ষা-নিৰীক্ষা চলাইছিল, তেতিয়া ঠিক কৰিলে যে সি সঁচাকৈয়ে কান্দৰ বিষটোৱে বেছি কষ্ট দিছে। এক মাসৰ পাছত সি নিজৰ ভৰিৰ ওচৰত ৰাখি লিটল স্কুল বেগ বা ব্যাকপেক লৈ গ’ল। আচৰিত! তাৰ কান্ধটো নীৰৱলৈ ঘূৰি আহিল। সেইদিনাই মোৰ মনত হৈছিল, কেৱল স্কুলীয়া শিশু বা শিক্ষাৰ্থীয়ে নহয়, আমাৰ দৈনন্দিন জীৱনত ব্যৱহৃত টোট ব্যাগ স্বাস্থ্য সম্পৰ্কে মানুহ কিমান অজ্ঞ!
এতিয়া আহাঁচোন, গভীৰতালৈ সোমাওঁ। কিয় এটা মাত্ৰ কান্ধত বেগ লৈ ফুৰিলে কান্দৰ বিষ হয়? এটা সহজেই বুজিব পৰা কথা, আমি মাত্ৰ এটা কান্ধত ভাৰ দিওঁ, কিন্তু আমাৰ শৰীৰটো কেন্দ্ৰীয় (central) ভাৰসাম্য ৰক্ষা কৰিবলৈ চেষ্টা কৰে। এই অসমতা (imbalance) শৰীৰে পূৰণ কৰিবলৈ বহু চেষ্টা কৰে। কান্ধৰ মাংসপেশী, ডিঙিৰ মাংসপেশী, গাৰ মাজভাগ, আনকি পিঠিৰ তলৰ অংশও খাপ খুৱাবলৈ কাম কৰে। নিয়মিত এইটো চলিলে মাংসপেশীৰ ওপৰত অতি চাপ পৰে। সেয়ে বহু সময়ত ৩০-৪০ মিনিট বেগ লৈ খোজ কাঢ়িলেও গোটেই শৰীৰটোৰ বিষ অনুভৱ হয়। এইটোৱেই পিছলৈ দীৰ্ঘম্যাদী শ্ব’ল্ডাৰ পেইন হৈ পৰে। অতি বেছি হলে স্নায়ুত (nerve) চাপ পৰি হাতৰ বিষ অনুভৱ হোৱা, হাত জখলা (numbness) হোৱা, মূৰৰ বিষ হোৱা আদি লক্ষণো দেখা যায়। হঠাতে এদিন শুই উঠি গম পোৱা যে হাতত শক্তি নাই! এইটো বৰ ভয়ানক, নহয়নে?
আমেৰিকান কাইৰোপ্রেক্টিক এছ’চিয়েশ্যনৰ মতে, “একপক্ষীয়ভাৱে (one-side) হেণ্ডবেগ বহন কৰিলে কান্ধ, ডিঙি আৰু মেৰুদণ্ডৰ মাজত আঁচুৰি (shearing) সমস্যা হয়, যিটো কেৰ’টিড আৰ্টাৰীতকৈও দীঘলীয়া সমস্যা সৃষ্টি কৰিব পাৰে”। এবাৰ ভাবি চাওক, নিউয়ৰ্ক চহৰত চলোৱা এক জৰীপত দেখা গৈছিল যে ৮৭% মহিলাই নিজৰ পাৰ্চ বা টোট বেগক একে কান্ধত বহন কৰে আৰু তাৰে প্ৰায় ৬০% ত কান্ধ বা ঘাৰ বিষ বাবে ফিজিঅ’থেৰাপি ল’ব লগা পৰিস্থিতি হৈছিল। এই পৰিসংখ্যাই মোক ব্যক্তিগতভাৱে স্তব্ধ কৰি দিলে, কিয়নো আমি বহুতে এইবোৰ সাধাৰণ বিষ বুলিয়েই উপেক্ষা কৰোঁ।