ચાલો એક વાત સ્વીકારી લઈએ—તમે છેલ્લી વાર તમારા મગજનો ચેકઅપ ક્યારે કરાવ્યો હતો? હું તમારા હૃદય, કિડની કે લીવર વિશે નથી પૂછતો. હું તમારા મગજ વિશે પૂછું છું. આજના સમયમાં, અલ્ઝાઈમર ટેસ્ટ માત્ર સિનિયર સિટીઝન માટે છે એવું માનવું મોટી ભૂલ છે. હા, તમે સાચું વાંચ્યું—આ રોગ હવે 40 ના દાયકામાં પણ ડોર બેલ વગાડી રહ્યો છે. અને સૌથી ચોંકાવનારી વાત? એક સામાન્ય રક્ત પરીક્ષણ તમને તેના વિશે સંકેત આપી શકે છે, જેને આપણે બધા અવગણી રહ્યા છીએ. હા, આ એક જ જાદુઈ રક્ત પરીક્ષણથી અલ્ઝાઈમરનું જોખમ જાણી શકાય છે — તે ચેતવણી જે તમે દરરોજ ચૂકી રહ્યા છો.
હું જાણું છું, તમે વિચારી રહ્યા હશો, “શું આ બધું થોડું અતિશયોક્તિ નથી?” પણ એક સેકન્ડ રાહ જુઓ. વર્લ્ડ હેલ્થ ઓર્ગેનાઈઝેશનનો ડેટા કહે છે કે વિશ્વભરમાં 55 મિલિયનથી વધુ લોકો ડિમેન્શિયાથી પીડાય છે, અને દર વર્ષે 10 મિલિયન નવા કેસ સામે આવે છે. શું તમે જાણો છો કે આમાંના મોટાભાગના કેસોમાં, શરૂઆતના લક્ષણો દેખાયાના 5 થી 10 વર્ષ પહેલાં જ મગજમાં ફેરફાર શરૂ થઈ જાય છે? એટલે જ હું આજે તમને એ રહસ્યમય અલ્ઝાઈમર જોખમ વિશે જણાવવા જઈ રહ્યો છું, જેને વિજ્ઞાન હવે સાદા બ્લડ ટેસ્ટથી પકડી શકે છે.
ચાલો હું તમને એક ઉદાહરણ આપું. મારા પાડોશી કાકા, વિજયભાઈ—ઉંમર માંડ 58 વર્ષ. હોંશિલા, વ્યવસાયી, અને દરરોજ સવારે 5 કિમી ચાલે. છેલ્લા બે વર્ષથી તેઓ ઘરની ચાવી ક્યાં મૂકી છે તે ભૂલી જતા. “વય થઈ રહી છે, બધું યાદ ન રહે.” લોકો હસી કાઢતા. પણ એક સામાન્ય બ્લડ ટેસ્ટ માં તેમના લોહીમાં ચોક્કસ પ્રોટીનનું સ્તર જોઈને ડૉક્ટરે ભવાં ચડાવ્યાં. આગળની તપાસમાં ખબર પડી કે તેમને હળવો કોગ્નિટિવ ડિક્લાઈન છે. સારા સમાચાર? સમયસર શોધાયું, અને દવા શરૂ કરી. હવે તેમની સ્થિતિ સ્થિર છે.
હવે વિચારો, તમારા શરીરમાં કેટલાય સંકેતો છે જે તમે નોંધતા નથી. અલ્ઝાઈમર રોગ એટલે માત્ર ભૂલવું નહીં. તેની સૌથી પહેલી અસર મગજની અંદર એમીલોઇડ બીટા અને ટાઉ પ્રોટીનના જમા થવાથી થાય છે. વર્ષો સુધી આ પ્રોટીન શાંતિથી ન્યૂરોન્સને નષ્ટ કરતાં રહે છે. તમને કશું જ ખબર નથી હોતી. મગજના કોષો ધીમે ધીમે મરતા જાય છે. ત્યાં સુધીમાં, તમે ક્લિનિકલ લક્ષણો જોશો ત્યારે 30 થી 40% ન્યૂરોન્સ પહેલેથી મૃત્યુ પામી ચૂક્યા હોય છે. ભયાનક છે, પણ સાચું છે. એક અભ્યાસ મુજબ, અલ્ઝાઈમરના દર્દીઓમાં, સ્પષ્ટ ચિહ્નો દેખાય તેના લગભગ 20 વર્ષ પહેલા જ મગજમાં ફેરફાર શરૂ થાય છે.
તો આ નવું અલ્ઝાઈમર નિદાન કઈ રીતે કામ કરે છે? એક સમયે, ડોક્ટરો માત્ર મેમરી ટેસ્ટ અને પછી PET સ્કેન પર આધાર રાખતા. પણ એ ખૂબ મોડું અને ખર્ચાળ હતું. હવે નવી ટેકનોલોજી આવી છે. લોહીમાં p-tau217 નામનું પ્રોટીન હોય છે.