એક વિચિત્ર વાત નથી લાગતી? આપણે જ્યારે શારીરિક તકલીફમાં હોઈએ ત્યારે ડોક્ટર પાસે દોડી જઈએ છીએ. પણ જ્યારે માનસિક આરોગ્ય ડગમગે છે, ત્યારે શા માટે થોભી જઈએ છીએ? ખાસ કરીને ડોક્ટરો જે દરરોજ આરોગ્ય સેવાની ભીડમાં રહે છે. એક ગહન પરંતુ છુપો પાળો ચાલી રહ્યો છે – ડોક્ટરો માનસિક આરામને કેમ ના નથી પાડતા. ખરેખર, તેઓ લગભગ ક્યારેય માનસિક રજા નકારતા નથી. ચાલો આ શાંત પરિવર્તનને સમજીએ.
કલ્પના કરો, તમે 48 કલા�ક સુધી શિફ્ટમાં છો. એક પછી એક આપત્તિ જોઈ રહ્યા છો. તમારું મગજ ફુલાઈ ગયું છે. હવે કોઈ તમારી પાસે આવીને કહે, “સર, મને માનસિક સ્વાસ્થ્ય માટે બે દિવસ જોઈએ.” તમે શું કરશો? “ના” કહેવાની હિંમત થશે? બિલકુલ નહીં. કારણ તમે જાણો છો તે પીડા.
આ એક અંદરનો નિયમ બની ગયો છે. ડોક્ટરો એકબીજા માટે સૌથી વધુ સહાનુભૂતિ ધરાવે છે. તેઓ જાણે છે કે ડોક્ટરનું તણાવ કેટલું વિનાશક હોઈ શકે છે. એક અભ્યાસ બતાવે છે કે 70%થી વધુ ડોક્ટરો માને છે કે માનસિક વિરામ વિના, નિર્ણય લેવાની ક્ષમતા ઘટી જાય છે.
શા માટે “ના” કહેવું અશક્ય લાગે છે?
તમે ક્યારેય વિચાર્યું છે? આની પાછળ ઘણા કારણો છે.
- અનુભવનો ભોગ: દરેક ડોક્ટરે પોતે જ બર્નઆઉટ અનુભવ્યો હોય છે. તેથી જ તેઓ સાથીની પીડા સમજે છે.
- સુરક્ષાનો મુદ્દો: થાકેલું મગગજ ભૂલો કરે છે. એક માનસિક રજા ફક્ત વ્યક્તિ નહીં, પણ રોગીઓની સુરક્ષા પણ સંભાળે છે.
- કલ્ચરલ શિફ્ટ: પહેલાં “ટફ થા”ની વાત ચાલતી. હવે માનસિક સ્વાસ્થ્ય પ્રથમ આવે છે. આ એક સહેજ સહેજ પરિવર્તન છે.
મને એક યુવાન ડોક્ટર મળ્યા હતા. તેણે કહ્યું, “સર, મને લાગે છે હું ડૂબી રહ્યો છું.” મેં તરત જ તેમની શિફ્ટ બદલી. બે દિવસ પછી તે પાછા આવ્યા તો એકદમ તાજગીભર્યા. તેમણે કહ્યું, “આ બે દિવસે મારી જિંદગી બચાવી.” એક વિરામે આખી આરોગ્ય સેવાની ગુણવત્તા બદલી દીધી.
પણ પછી પણ ચુપકીદી કેમ?
બહારથી તો બધું શાંત લાગે છે ને? અંદરની વાત જુદી છે. આ માનસિક રજા ઘણી વાર “પરિવારની જરૂરિયાત” અથવા “તાણ” તરીકે રજિસ્ટર થાય છે. સીધું નામ નથી આપવામાં આવતું. કારણ?
- કલંકનો ભય: સમાજ હજુ માનસિક આરોગ્યને નબળાઈ ગણે છે.
- કાર્યભાર: એક જગ્યાએ ડોક્ટર ન હોય તો બીજાને વધારાનો બોજો