ક્યારેય વિચાર્યું છે કે જ્યારે તમે ખરેખર ગુસ્સે હોવ, ત્યારે એક મોટી ચીસ પાડી દેવાથી શું થાય? હું તમને કહું છું, એક વાર ટ્રાય કરી જુઓ. એકદમ જોરથી, પેટ ભરીને ચીસ પાડો. અને પછી ધ્યાન આપો કે તમારા શરીરને કેવું લાગે છે. આ એક અજબનો અનુભવ છે – જેવો ગુસ્સો ઓગળી જાય છે, એવું લાગે છે. આપણે વાત કરી રહ્યા છીએ માનસિક તાણ મુક્તિ ની, પણ એક અલગ જ સ્તરે. આ બધું છે કેથાર્સિસ વિજ્ઞાન – એક ચીસ, પછી હસવાની મજા? બરાબર છે, એવું કંઈક.
હું જાણું છું, તમે વિચારતા હશો કે આ બધું કેટલું વિચિત્ર લાગે છે. પણ હકીકત એ છે કે આપણે બધા જ આપણી લાગણીઓને દબાવી દઈએ છીએ. ઓફિસમાં બોસનો ગુસ્સો, ઘરની જવાબદારીઓ, રસ્તા પરનો ટ્રાફિક – બધું જ ભેગું થઈને અંદર જ ક્યાંક ઘૂંટાતું રહે છે. અને પછી? આપણે ફક્ત સ્મિત કરી લઈએ છીએ. પણ મન તો ક્યાંય નથી જતું. એટલે જ આજે આપણે શોધીશું કે લાગણી રાહત માટે ચીસ કેમ આટલી અસરકારક છે, અને એ પછી શાંતિ કેમ મળે છે.
એક વાર મારી ઓફિસમાં એક સહકર્મી હતી – નામ છે રીના. તેણીને એક પ્રોજેક્ટમાં ખૂબ મોટી નિષ્ફળતા મળી. તેણી આખો દિવસ ચૂપ રહી, કંઈ બોલી નહીં. પછી બીજા દિવસે તેણે મને કહ્યું, “મેં કારમાં બેસીને એક લાંબી ચીસ પાડી.” તેણીના ચહેરા પર એક આશ્ચર્યજનક શાંતિ હતી. તેણી કહે છે, “એ ચીસ પછી મને એવું લાગ્યું જાણે કોઈ બોજો ઉતરી ગયો.” આ સાંભળીને મને સમજાયું કે આ ચીસ ઉપચાર ખરેખર કંઈક વાસ્તવિક છે. આપણે વારંવાર સાંભળીએ છીએ કે મનોવિજ્ઞાન આરોગ્ય માટે શું સારું છે, પણ ચીસ એમાં કેવી રીતે ફિટ બેસે?
હવે વિજ્ઞાનમાં જઈએ. મનોવૈજ્ઞાનિકો કહે છે કે ચીસ એ આપણી ફાઇટ-અથવા-ફ્લાઇટ પ્રતિક્રિયાનો એક ભાગ છે. જ્યારે આપણે ગુસ્સે હોઈએ કે ડરી ગયા હોઈએ, ત્યારે આપણું શરીર એડ્રેનાલિન છોડે છે. હવે જો આ એડ્રેનાલિન બહાર ન નીકળે, તો એ ઝેર બનીને અંદર જ રહે છે. ચીસ એ એક રાહતનું વાલ્વ છે. પણ અહીં એક ટ્વિસ્ટ છે – ફક્ત ચીસ જ નહીં, પણ હસવું અને ચીસ બંનેનું મિશ્રણ વધુ અસરકારક છે. કેટલાક થેરાપિસ્ટ સૂચવે છે કે એકાંત જગ્યાએ જઈને ઊંડા શ્વાસ લો અને પછી હસવાની કોશિશ કરો, અને વચ્ચે વચ્ચે ચીસો પણ પાડો. એવું લાગે છે કે આપણું મગજ આ બે વિરોધી લાગણીઓ વચ્ચે સંતુલન શોધી કાઢે છે.
તમને જાણીને નવાઈ લાગશે, પણ જાપાનમાં “યેલિંગ થેરાપી” ખૂબ જ પ્રચલિત છે. લોકો ખાસ કરીને જંગલમાં કે એકાંત ખેતરમાં જઈને ચીસો પાડવા માટે જાય છે. એક સર્વેક્ષણ મુજબ, 78% લોકોએ કહ્યું કે ચીસ પાડ્યા પછી તેમને તરત જ હળવાશ અનુભવાઈ. હવે પ્રશ્ન એ છે – આ માનસિક તાણ મુક્તિ માટે શું કરવું જોઈએ? કામ પર? કે ઘરે? સ્વાભાવિક રીતે, તમે ઓફિસમાં બેસીને એકદમ જો