हे मित्रांनो, कधी कधी आयुष्यातली सर्वात मोठी लढाई एका निर्णयावर अवलंबून असते. तुम्ही कल्पना करू शकता का? एका दुर्मिळ रोग चा सामना करणारा तरुण, त्याचा भाऊ आणि एक धाडसी डॉक्टर. ही कथा फक्त मूत्रपिंड दान बद्दल नाही. ही एका माऊलाचं धाडस आणि भावाचं मूत्रपिंड यांची जुगलबंदी आहे. एका भावाने दिलेल्या मूत्रपिंडाने, एका दुर्मिळ जनुकीय रक्त विकार वर कशी मात केली? हेच आजचं आश्चर्यकारक सत्य.
रोहित (बदललेलं नाव) च्या आयुष्यात सगळं छान चाललं होतं. मग अचानक थकवा, अशक्तपणा. रक्ततपासणीत काहीतरी गंभीर दिसलं. डॉक्टरांच्या मते, त्याला अँप्लास्टिक अॅनिमिया नावाचा एक गंभीर आजार झाला होता. हा दुर्मिळ रोग म्हणजे शरीरात रक्त पुरवठा करणारे अस्थिमज्जा काम करायचे बंद करतात. पर्याय कमी होते. पण त्याच्या भावाने एक धोकादायक पण धाडसी निर्णय घेतला. एक माऊलाचं मोठं धाडस आणि भावाचं मूत्रपिंड: दुर्मिळ रोगावर मिळाली मात.
सगळ्यात गंभीर मुद्दा असा की, या रोगावर फक्त औषधांनी उपाय नव्हता. पारंपरिक उपचार अपुरे सिद्ध झाले होते. डॉक्टरांनी एक ‘हाय-रिस्क, हाय-रिवॉर्ड’ स्ट्रॅटेजी सुचवली. त्यात एकाच वेळी दोन प्रक्रिया करायच्या होत्या. एक म्हणजे मूत्रपिंड प्रत्यारोपण. आणि दुसरी म्हणजे अस्थिमज्जा प्रत्यारोपणासारखी एक जटिल प्रक्रिया. दोन्ही एकाच वेळी? हे ऐकूनच कुटुंबाचे पाय खाली पसरले.
धाडसी योजना: एकाच वेळी दोन लढाया
हे कसं शक्य होणार? डॉक्टर म्हणाले, “हे एका सैन्याच्या दुहेरी हल्ल्यासारखं आहे. शत्रूच्या (रोगाच्या) एकाच वेळी दोन बाजूंनी वेढा घालायचा.” या योजनेचा मुख्य उद्देश होता रोहितची स्वतःची रोगप्रतिकारक शक्ती पूर्णपणे ‘रीसेट’ करणे. त्याच्या भावाचं मूत्रपिंड केवळ एक अवयव नव्हते. ते एक ‘ट्रॉजन हॉर्स’ होतं ज्यामुळे नवीन, निरोगी रोगप्रतिकारक प्रणाली शरीरात दाखल होणार होती.
प्रक्रिया अशी होती: प्रथम, रोहितची जुनी, दोषित असलेली रोगप्रतिकारक प्रणाली किमान करण्यासाठी तीव्र केमोथेरपी. त्यानंतर लगेचच त्याच्या भावाच्या अस्थिमज्जातील निरोगी स्टेम सेल्स त्याच्यात दिले गेले. आणि त्याचबरोबर, भावाचं एक मूत्रपिंड देखील प्रत्यारोपित केलं गेलं. हे मूत्रपिंड नवीन प्रतिकारशक्तीला ‘स्वीकारण्यास’ मदत करणारा एक सुरक्षा कवच होतं. एक अभ्यास दर्शवतो की अशा संयुक्त प्रक्रियांमुळे अँप्लास्टिक अॅनिमिया सारख्या गंभीर रोगांमध्ये यशाचा दर ६०-७०% पर्यंत वाढू शकतो.
भावाची भूमिका: फक्त दाता नव्हे, तर रक्षक
येथे भावाची भूमिका महत्त्वाची होती. त्याने केवळ एक अवयव दिलं नाही तर त्याच्या शरीरातील ‘टॉलरायझिंग’ सेल्स देखील दिले. हे सेल्स नवीन प्रतिरोधक प्रणालीला भावाच्या मूत्रपिंडावर हल्ला करू देत नाहीत. थोडक्यात, भाऊ आपल्या भावाला एक नवं आयुष्य देण्यासाठी दोन्ही हातांनी लढला. त्याच्या या निर्णयामागे असलेलं माऊलाचं धाडस आणि प्रेम यानेच हे शक्य झालं.
प्रक्रिया झाल्यानंतरचे काही आठवडे खूप क्रिटिकल होते. शरीर नवीन प्र