हे मित्रांनो, एक प्रश्न मनात येतो का? आपलं बायोलॉजिकल वय आणि कॅलेंडरवरचं वय यात खरोखर फरक असू शकतो का? आपल्या दैनंदिन आरोग्य सवयी त्यावर परिणाम करू शकतात का? असं अनेकदा वाटतं, की दररोज एक मल्टीव्हिटॅमिन गोळी घेतल्याने आपलं वय ४ महिने कमी होईल का? हा विचार मनोरंजक आहे, पण त्यामागे काय सत्य आहे? चला, या गुंतागुंतीच्या प्रश्नाचा शोध घेऊया.
मला एका क्लायंटची आठवण येते. त्यांना नेहमी थकवा वाटायचा. त्यांनी मल्टीव्हिटॅमिन्स सुरू केले. काही महिन्यांतच त्यांना ऊर्जा मिळाली. पण त्यांचे खरं वय कमी करणे शक्य झालं का? हे समजून घेणं गरजेचं आहे. कारण बाजारात आहार पूरक आणि एंटी-एजिंग उत्पादनांचा भरणा आहे. प्रत्येकजण तरुण दिसायची इच्छा बाळगतो. पण विज्ञान काय म्हणतं?
प्रथम, बायोलॉजिकल वय म्हणजे नक्की काय? समजा, तुमचं कॅलेंडर वय ४० वर्षं आहे. पण तुमच्या पेशी, डीएनए आणि अवयव ३६ वर्षांच्या ताकदीने काम करत असतील. मग तुमचं बायोलॉजिकल वय ३६ आहे. हे वय मोजण्यासाठी ‘एपिजेनेटिक क्लॉक’ ही संकल्पना वापरली जाते. हे तुमच्या आहार, व्यायाम, तणाव यावर अवलंबून असतं.
मग, मल्टीव्हिटॅमिन्सची भूमिका काय?
साधं सत्य आहे. जर तुमच्या आहारात पोषक तत्वांची कमतरता असेल, तर मल्टीव्हिटॅमिन एक सुरक्षित जाल टाकू शकतात. ते तुमच्या शरीराला बेसिक ‘फ्युअल’ पुरवतात. पण त्यामुळे तुमच्या डीएनएची घड्याळे मागे फिरतील का? २०२३ मधील एक महत्त्वाचा अभ्यास सांगतो की, दीर्घकाळ मल्टीव्हिटॅमिन घेणाऱ्या प्रौढांमध्ये, बायोलॉजिकल वय कमी होण्याची ट्रेंड दिसली. हा फरक सुमारे २-४ महिन्यांचा होता. मोठा फरक नव्हे, पण एक सुरुवात होय.
पण याचा अर्थ असा नाही की तुम्ही काहीही खाऊन मल्टीव्हिटॅमिन घेऊ शकता. ते आहार पूरक आहेत, जादूच्या गोळ्या नाहीत. त्यामागचं तंत्र सोपं आहे. विटॅमिन्स आणि मिनरल्स शरीरातील सेल्युलर दुरुस्ती प्रक्रियेस मदत करतात. ते ऑक्सिडेटिव्ह स्ट्रेस कमी करतात. हा स्ट्रेस म्हणजे वय वाढण्याचा एक मोठा दरवाजा.
कुठल्या विटॅमिन्सवर लक्ष द्याल?
सगळी मल्टीव्हिटॅमिन समान नसतात. काही विशिष्ट पोषक तत्वे वय कमी करण्याच्या प्रक्रियेशी जोडली गेली आहेत.
- विटॅमिन डी: हे केवळ हाडांसाठी नाही. संशोधन सांगते की, विटॅमिन डीची पातळी चांगली असल्यास ते डीएनएमधील वयोसंबंधी बदल कमी करू शकते.
- विटॅमिन सी आणि ई: हे शक्तिशाली अँटिऑक्सिडंट्स आहेत. ते तुमच्या पेशींना फ्री रॅडिकल्सपासून संरक्षण देतात. जणू काही पेशींना ‘रस्ट प्रूफिंग’ मिळते.
- ओमेगा-३ फॅटी ऍसिड: तलावातील माशांसारखे. ते मेंदूचे आरोग्य टिकवतात आणि टेलोमेअर्स (डीएनएचे टोक) लांब ठेवण्यास मदत करतात, जे वय वाढण्याचे सूचक आहे.
माझा एक मित्र डॉक्टर म्हणाला, “एक चांगली मल्टीव्हिटॅमिन ही तुमच