तुम्हाला कधी असं वाटलंय का की तुम्ही जे काही करताय ते पुरेसं चांगलं नाही? की कदाचित तुम्ही फक्त भाग्यवान आहात आणि लवकरच लोकांना तुमची खरी ओळख होईल? असं वाटलं तर तुम्ही एकटे नाही. ही भावना म्हणजेच इम्पोस्टर सिंड्रोम, आणि ते आपल्या आत्मविश्वास आणि स्व-सन्मान वर मोठा प्रहार करू शकते. खरं तर, मी देखील लहानपणापासून याच्याशी झुंजत आलो आहे. पण मग मी एक दिवस ठरवलं, की आता बस्स झालं! आज मी तुम्हाला सांगणार आहे मी कसा जिंकला इम्पोस्टर सिंड्रोम आणि तुम्हीही कसा जिंकू शकता. ही लढाई जिंकणे हे खरोखरच व्यक्तिमत्व विकास आणि खऱ्या यश ची पहिली पायरी आहे.

हे इम्पोस्टर सिंड्रोम नक्की काय आहे?

सोप्या भाषेत सांगायचं तर, इम्पोस्टर सिंड्रोम म्हणजे एक अशी मानसिक स्थिती जिथे तुम्हाला नेहमीच असं वाटतं की तुमची कामगिरी पुरेशी चांगली नाही. तुम्हाला वाटतं की तुम्ही एखादे ‘ढोंगी’ आहात आणि इतरांनी दिलेली स्तुती फक्त भलत्याच कारणासाठी मिळाली आहे. मानसिक तज्ज्ञांनुसार, जगभरातील सुमारे 70% लोकांना आयुष्यात कधीना कधी ही feeling येतेच. त्यामुळे हे काही विलक्षण नाही.

माझ्यासोबत असे होई, नवीन प्रोजेक्ट मिळाला की मनात पहिल विचार यायचा, “मी हे करू शकणार नाही, मला योग्य ती skill नाही.” पण हे सगळं मनातल्या मनात चालायचं. बाहेरून मी पूर्ण आत्मविश्वासाने दिसे. हेच तर या सिंड्रोमचे सर्वात मोठे ठपका आहे.

इम्पोस्टर सिंड्रोमची लक्षणं ओळखा

हे जिंकण्यासाठी प्रथम ते ओळखणं गरजेचं आहे. काही सामान्य लक्षणं पाहू या:

  • सतत स्वतःवर शंका: एखादं काम उत्तम केलं तरीही मनात शंका राहते.
  • यशाचे श्रेय घेण्यास कचराटणे: “नाही, नाही, ते फक्त चांगलं दिवस होतं” असं म्हणणं.
  • अपयशाची दहशत: नवीन काम सुरू करण्यापूर्वीच अपयशाची भीती वाटणं.
  • Overworking: इतरांपेक्षा खूप जास्त मेहनत करणं, हे सिद्ध करण्यासाठी की तुम्ही ‘लायक’ आहात.

तुम्हाला यापैकी काही लक्षणं जाणवतात का? जर होय, तर घाबरू नका. पुढे वाचा.

माझा इम्पोस्टर सिंड्रोमवर मात करण्याचा प्रवास

माझ्या लढाईची सुरुवात झाली जेव्हा मी एका मोठ्या क्लायंटसाठी प्रेझेंटेशन देणार होतो. मी रात्रभर जागून तयारी केली होती. पण मनात एकच विचार चालू होता, “ते माझ्यातलं अप्रस्तुतपण लक्षात घेतील.” मग मी एक महत्त्वाचं पाऊल उचललं. मी माझ्या एका मेन्टरला फोन केला आणि सगळं काही सांगितलं. तेव्हा त्यांनी सांगितलं, “हो, तुला इम्पोस्टर सिंड्रोम आहे. पण तू एकटा नाहीस.” ही गोष्ट ऐकल्यावर एक विचित्र समाधान मिळालं. मग मी काही पद्धती अमलात आणल्या.

मी वापरलेल्या पद्धती | Imposter Syndrome जिंकण्याचे मार्ग

हे कोणतीही जादुई उपाय नाहीत. पण ते खूप प्रभावी आहेत.

  • नकारात्मक विचारांना नाव द्या: जेव्हा “तू चांगला नाहीस” असा विचार येई, तेव्हा मनात म्हणायचो, “अहो, हा फक्त इम्पोस्टर सिंड्रोम बोलतोय.” यामुळे तो विचार तुमचा भाग राहत नाही.
  • “साक्षीपत्र” फाईल तयार करा: मी एक डिजिटल फोल्डर बनवला जिथे लोकांचे प्रशंसापर ईमेल, चांगले फीडबॅक सेव्ह केले. निराश वाटलं की ती फाईल उघडायची.
  • कामाचे लहान लहान तुकडे