कधी कधी असं वाटतं ना, की आपलं मन एकदम स्टक झालंय? 💭 नवीन कल्पनाच मनात येत नाहीत. अगदी छोट्याशा समस्येचं निराकरण करण्यासाठीही मस्तिष्क बंद पडल्यासारखं वाटतं. अशा वेळी सर्जनशीलता आणि निर्मितीक्षमता ही काही विशेष लोकांसाठीच राखून ठेवलेली गोष्ट वाटू लागते. पण खरं तर, ते अगदी चुकीचं विचार आहे. दैनंदिन आयुष्यात सर्जनशीलता कशी वाढवावी हे जाणून घेतलं, तर ही शक्ती प्रत्येकाच्या आवाक्यात आहे. तुम्हीही तुमची सर्जनशीलता वाढवणे शक्य करू शकता.
मी एका ग्राफिक डिझायनर मित्राला म्हणालो, “तुझी क्रिएटिव्हिटी कशी इतकी टॉपवर असते?” त्याने सांगितलं, “भाऊ, ती प्रैक्टिसची गोष्ट आहे. जसं जिममध्ये स्नायू वाढवतात, तसंच मस्तिष्काची ही मसल्स आहे.” त्यानंतर मी स्वतः अनेक सर्जनशीलता टिप्स वापरून पाहिल्या. आणि काय, फरक जाणवू लागला. सर्जनशीलता ही जन्मजात नसून, एक सवय आहे. ती दररोजच्या सवयींमधून विकसित केली जाऊ शकते.
एका अभ्यासानुसार, जे लोक दररोज किमान ३० मिनिटे कोणत्यातरी नवीन गोष्टीचा सराव करतात, त्यांची नवनिर्मिती करण्याची क्षमता ७०% ने वाढते. म्हणजेच, तुम्ही कलाकार नसलात तरी चालते. फक्त तुमच्या दिनक्रमात थोडेफार बदल करणे गरजेचे आहे.
तुमचं मन एक खेळण्याचं मैदान बनवा
लहान मुलं कशी असतात बघितलंत? त्यांच्या डोळ्यांमध्ये नेहमीच एक कुतूहल असतं. प्रत्येक गोष्ट त्यांना नवीन वाटते. मोठे होताना आपण ही गुणवत्ते गमावून बसतो. मग काय करायचं? तुमच्या मनाला पुन्हा एकदा मुक्त, निर्भय आणि जिज्ञासू बनवायचं.
माझ्यासोबत एक असं उदाहरण घडलं. मी ऑफिसमध्ये एका प्रोजेक्टवर अडकलो होतो. काहीच सुचत नव्हतं. मग मी डेस्कवरची पेन्सिल उचलली आणि फक्त ढवळायला सुरुवात केली. काहीही बनवायचं नव्हतं, फक्त हात हलत होते. आणि अचानक, एक कल्पना मनात ठेचकन आली! जेव्हा तुम्ही कोणत्याही निकालाची चिंता न करता, मनाला मुक्तपणे विचरू देतो, तेव्हा सर्जनशील विचार स्वतःच येत राहतात.
सुरुवात कशी करावी?
- डूडल करा: मीटिंगमध्ये किंवा फोनवर बोलताना कागदावर अनियंत्रित रेखा काढत रहा. हे मनाला शांत आणि सजीव ठेवतं.
- प्रश्न विचारा: “हे असं का आहे?”, “हे वेगळं कसं असू शकतं?” असे प्रश्न मनात घोळवा. उत्तर नसेल तर चालते.
- नकार विसरा: “होऊ शकत नाही” हा शब्द काढून टाका. त्याऐवजी “ते कसं शक्य होईल?” हे विचारा.
नियमित ब्रेक्सची सक्ती करा 🔁
आपण समजतो की, सतत काम करून कल्पना येतील. पण वास्तव अगदी उलट आहे. जेव्हा तुम्ही कामातून ब्रेक घेता आणि मन इतर गोष्टींकडे वळते, तेव्हाच मस्तिष्क पार्श्वभूमीवर समस्येचे निराकरण शोधत असतो. यालाच ‘इन्क्युबेशन पीरियड’ म्हणतात.
एक अभ्यास सांगतो की, जे कर्मचारी दर ९० मिनिटांनी १०-१५ मिनिटांचा ब्रेक घेतात, त्यांची कल्पकता आणि उत्पादकता, सतत काम करणाऱ्या कर्मचाऱ्यांपेक्षा ४०% जास्त असते. म्हणून ब्रेक हा वेळेचा अपव्यय नसून, गुंतवणूक आहे.
