डॉक्टर मानसिक आरोग्य सुट्टी कधीच नाकारत नाहीत का? हे गुपित तुम्हाला माहीत आहे का?

हे मनोरंजक आहे ना? एका डॉक्टरच्या कॅबिनमध्ये तुम्ही गेलात आणि ताणाबद्दल बोललात. ते लगेच मानसिक आरोग्य सुट्टीची सूचना देतात. पण त्यांनी स्वतःसाठी ती कधी मागितली असेल का? कधी विचार केलात? डॉक्टर मानसिक आरोग्य सुट्टीसाठी कधीच नाही म्हणतात का? हे एक गुपित आहे. वैद्यकीय व्यवसायातील गुपित म्हणजे हेच. ते का नाकारत नाहीत, हे तुम्हाला माहीत आहे का? हा एक शांत बदल आहे जो तुमच्या नजरेआड जातो.

कारण खरे सांगू? डॉक्टर हे सर्वात वाईट रोगी असतात. इतरांचे उपचार करणे सोपे. पण स्वतःच्या मानसिक आरोग्य विश्रांतीबद्दल बोलणे कठीण. त्यामुळे ते रुग्णाला सहज सल्ला देतात. पण स्वतः तो घेत नाहीत. ही एक मोठी विसंगती आहे.

मी एका ज्युनियर डॉक्टर बरोबर बोललो होतो. तो म्हणाला, “सर, आम्हाला सांगितले जाते की आमची जबाबदारी गंभीर आहे. आम्ही थकलो तरी चालते. डॉक्टर बर्नआउट ही एक सामान्य परिस्थिती मानली जाते.” ही मानसिकता बदलत आहे का? चला शोधूया.

डॉक्टर का नाही म्हणत? ३ मोठे कारण

त्यांच्या मनात काय चालते? त्यांना सहज सुट्टी का द्यायची? यामागे काही खोल कारणे आहेत.

१. ते स्वतःच्या पिंजऱ्यात आहेत

डॉक्टरांची संस्कृती “सोल्जर ऑन” असण्याची आहे. एक अभ्यास सांगतो की, ८०% पेक्षा जास्त आरोग्य सेवा कर्मचारी तणाव अनुभवतात. पण फक्त २०% जणच मदत मागतात. कारण कमकुवत दिसण्याची भीती. त्यामुळे ते रुग्णाला सुट्टी देतात. हा एक प्रकारचा ‘व्हिकारियस हीलिंग’ असतो. जे स्वतःसाठी करू शकत नाही, ते इतरांसाठी करतात.

उदाहरणार्थ, एका सीनियर सर्जनने मला सांगितले, “मी ७२ तास सतत ड्युटी केली आहे. पण माझ्या इंटर्नला मी नक्की सांगेन, ‘जर तुला मानसिक आरोग्य सुट्टीची गरज वाटत असेल, तर घे.’ कारण मला माहीत आहे तो ताण कसा असतो.”

२. त्यांना परिणाम माहीत असतात

डॉक्टर रोज बर्नआउटचे भयानक परिणाम पाहतात. निर्णय क्षमता कमी होणे, चुका होणे, खाजगी आयुष्य कोसळणे. त्यामुळे जेव्हा एक रुग्ण येतो आणि कार्यस्थळातील मानसिक आरोग्य बाधित झाल्याचे सांगतो, तेव्हा डॉक्टर लगेच ओळखतो. तो एक ‘प्रिव्हेंटिव्ह प्रिस्क्रिप्शन’ असते. “तुला आता विश्रांती हवी, नाहीतर उद्या मला तू अधिक गंभीर स्थितीत येणार आहेस.”

• तथ्य: WHO म्हणते, जगभरात दर ४ पैकी १ व्यक्ती आयुष्यात एखाद्या वेळी मानसिक आरोग्य समस्येने ग्रस्त होते.
• डॉक्टरांचा दृष्टिकोन: ते या आकड्याला चेहरा देतात. एक रुग्ण हा फक्त एक आकडा नसतो.

३. बदलत जग आणि कायदे

आता अनेक देशांमध्ये मानसिक आरोग्यासाठी सुट्टी हा कायदेशीर हक्क आहे. कंपन्यांवर दबाव आहे. डॉक्टर हे बदल जाणतात. म्हणूनच ते लवकर सर्टिफिकेट देतात. हे केवळ रुग्णाच्या फायद्यासाठी नसते. तर संपूर्ण कामाच्या वातावरणाच्या आरोग्यासाठी असते. एका खराब झाडाची काढणी करणे, बगीचा संपूर्ण सुंदर करते ना?

म्हणूनच पुढची वेळ तुम्ही डॉक्टरकडे जाल आणि तो सहज सुट्टीची सूचना देईल, तर आश्चर्य करू नका. तो फक्त एक औपचारिकता पार पाडत नाहीये. तो एका मोठ्या सिस्टममधील तडजोड ओळ