अरेरे, तुमचे वजन कमी होत नाहीये का? 🤔 कितीही आहार चालवला, कितीही जिम केलं, तरसुद्धा स्केल हलत नाही. खरंच, हा प्रश्न फारांच्या मनात आहे. मग, वजन कमी करण्याचा रहस्यमय मार्ग काय? उत्तर लपलेय तुमच्या मेटाबॉलिझम मध्ये. म्हणजेच, 109 किलो वरून 72 किलो: डायबेटॉलॉजिस्ट कोणता मेटाबॉलिक स्विच वापरतात आणि डायट्स का चुकतात हे समजून घेणं गरजेचं आहे. कारण, फक्त कॅलरी मोजणं पुरेसं नसतं. शरीरातला तो ‘स्विच’ ऑन करायचा असतो.

मी एका रुग्णाला आठवते. त्यांचं वजन 109 किलो होतं. मधुमेह देखील होता. त्यांनी अनेक डायट केल्या. पण प्रत्येक वेळी वजन परत यायचं. मग आम्ही फोकस केला तो मेटाबॉलिक स्विच वर. हा कोणता स्विच आहे? तो साधारणपणे दोन मोडमध्ये काम करतो – ‘स्टोअरिंग मोड’ आणि ‘बर्निंग मोड’. बहुतेक आहार फक्त कॅलरी कमी करून तुम्हाला स्टोअरिंग मोडमध्येच ठेवतात. हाच मोठा फरक आहे.

तुमचं शरीर एक स्मार्ट मशीन आहे. ते उपासमारीचा सिग्नल मिळताच, ऊर्जा वाचवण्यासाठी मेटाबॉलिझम मंद करतं. म्हणजेच, तुम्ही कमी खाल तरी वजन कमी होणं अवरुद्ध होतं. हे झालं ‘स्टोअरिंग मोड’. आता, याच्या उलट ‘बर्निंग मोड’ मध्ये शरीर साठवलेली चरबी ऊर्जेसाठी वापरायला लागतं. हा स्विच ऑन व्हायची गुरुकिल्ली म्हणजे इन्सुलिनची संवेदनशीलता.

वजन कमी करण्यासाठी मेटाबॉलिक स्विच कसा काम करतो याचे दृश्यीकरण

डायट्स का निष्फळ जातात? तीन मोठे ढोंग

बहुतेक पारंपारिक आहार या तीन गोष्टी विसरतात. चला, थोडं खोलात जाऊया.

1. फक्त कॅलरी काउंटिंगवर भर

1000 कॅलरीचा डोनट आणि 1000 कॅलरीचे भाजीपाला यात फरक नाही असं समजलं जातं. पण हे पूर्ण चुकीचं आहे. एका अभ्यासानुसार, समान कॅलरी असूनही, प्रोसेस्ड अन्न खाणाऱ्या लोकांचं मेटाबॉलिझम 50% ने मंद झाल्याचे दिसून आलं. अन्न केवळ ऊर्जा नसते, तो शरीराला दिला जाणारा सिग्नल आहे.

2. इन्सुलिन रेझिस्टन्सकडे दुर्लक्ष

जेव्हा तुम्ही सतत कार्ब्स आणि शुगर खाता, तेव्हा इन्सुलिनची पातळी वाढत राहते. शरीराच्या पेशींना सततचा सिग्नल मिळतो – “ऊर्जा साठवा!” हे झालं इन्सुलिन रेझिस्टन्स. हे झाल्यावर वजन कमी करणं जवळजवळ अशक्य होतं. बरेचसे डायबेटॉलॉजिस्ट यावरच प्रथम लक्ष केंद्रित करतात.

मधुमेह आणि वजनघट यांच्यातील संबंध दर्शविणारी प्रतिमा

मग, तो जादुई ‘मेटाबॉलिक स्विच’ ऑन कसा करायचा?

हे काही जादू नाही, तर शास्त्र आहे. आमच्या 109 किलोच्या रुग्णाने हेच तीन स्टेप्स फॉलो केले. आणि 8 महिन्यात 72 किलो पोहोचला. त्याचा मधुमेह देखील नियंत्रणात आला.

  • स्टेप 1: फास्टिंग विंडो तयार करा – दिवसातील 16 तास काहीही न खाणं (फक्त पाणी, काळी कॉफी). हे शरीराला साठवलेली चरबी जाळण्याचा संधी देते. हा पहिला स्विच आहे.
  • स्टेप 2: प्रोटीन आणि फायबर प्रथम – प्रत्येक जेवणात प्रथम प्रोटीन (दही, अंडी, डाळ) आणि फायबरयुक्त भाज्या खा. त्यानंतरच कार्ब्स. याम