আপুনি জানেনে, আজি পৰা ৩০ বছৰ আগতে আমাৰ পূৰ্বপুৰুষসকলৰ মগজুৰ বিকাশ কেনে আছিল? সঁচাকৈয়ে, আমি টিভিৰ সন্মুখত বহি থাকোঁতে বা ফোনৰ স্ক্ৰিণত চকু ৰাখোঁতে, আমাৰ মগজুৰ ভিতৰত এটা নিঃশব্দ ঘড়ীয়ে টিক্টিক কৰি থাকে। কিন্তু এই ঘড়ীটোৱে কোনটো বয়সত আটাইতকৈ বেছি দ্ৰুতগতিত আগবাঢ়ে, সেয়া জানেনে? মগজুৰ বয়স বৃদ্ধি হোৱাটো সাধাৰণ কথা, কিন্তু হঠাতে কেতিয়া এই পতনৰ গতি বেছি হয়, সেয়া বহুতে নাজানে।
সেয়েহে আজিৰ প্ৰশ্নটো হ’ল — আপোনাৰ মগজু আটাইতকৈ বেছি দ্ৰুত গতিত ডাউনহিল হ’ব কোনটো বয়সত — আপুনি তাতকৈ কিমান ওচৰত? এই প্ৰশ্নটোৰ উত্তৰ তোমালোকৰ বহুতৰে বাবে চমকপ্ৰদ হ’ব পাৰে। কাৰণ আমি সাধাৰণতে ভাবো যে বৃদ্ধাৱস্থাতহে বুদ্ধি কমে, কিন্তু বিজ্ঞানীয় গৱেষণাই কয় যে বুদ্ধিমত্তা হ্ৰাস আৰম্ভ হয় বহু আগতে — যেতিয়া আমি ভাবিও নাপাওঁ।
মোৰ এজন বন্ধু আছে, ৰাজীৱ। বয়স মাত্ৰ ৩৪। সি এদিন মোক ক’লে, “ভাই, মই দুবছৰ আগতে যেনে মনত ৰাখি পাৰিছিলোঁ, এতিয়া সেয়া পাৰি উঠা নাই। কিয়নে?” সি এটা ডাঙৰ প্ৰশ্ন কৰিলে। আমি বহুতে ভাবো, এইটো বেছি কামৰ চাপৰ বাবে হৈছে। কিন্তু সঁচা কাৰণটো জানিবলৈ মোক তেওঁৰ লগত বহু গৱেষণা পত্ৰ পঢ়িব লগা হ’ল। আৰু আচৰিত হ’লো — ডিমেন্সিয়া লক্ষণ যে ৩০ বছৰ বয়সৰ পৰাই দেখা দিব পাৰে, সেয়া জানি মোৰ আচৰিত হ’বলগীয়া হ’ল।
এতিয়া কথা হ’ল, এই পতন আচলতে কেতিয়া আৰম্ভ হয়? বহুতে ভাবে ৬০ বছৰত। কিন্তু দুঃখজনকভাৱে, সত্যিটো হ’ল — মগজুৰ শিখৰত উপনীত হোৱা বয়স প্ৰায় ২৫ বছৰ বয়সত। ইয়াৰ পাছত ধীৰে ধীৰে হ’লেও জ্ঞানীয় পতন আৰম্ভ হয়। অৱশ্যে, এই পতন শাৰীৰিকভাৱে বহু পাছতহে অনুভৱ হয়। কিন্তু বৈজ্ঞানিক পৰীক্ষাত দেখা গৈছে যে, ২৭ বছৰ বয়সৰ পৰাই মানুহৰ তথ্য প্ৰক্ৰিয়া কৰাৰ গতি কমি আহে। ৩৭ বছৰ বয়সত মুখৰ নাম মনত ৰখাৰ ক্ষমতাত লোপ পায়। আৰু সৰ্বশেষত, ৬০ বছৰ বয়সত স্মৃতিশক্তিৰ বেছিভাগ অংশ লোপ পায়।
তেন্তে ভাবিছানে, আপুনি এই খেলখনত ক’ত আছে? যদি আপোনাৰ বয়স ৪০ৰ ওচৰত, তেন্তে আপুনি ইতিমধ্যে মগজুৰ স্বাস্থ্য সম্পৰ্কে সচেতন হোৱা উচিত। কাৰণ গৱেষণাত পোৱা গৈছে যে, ৪৫ বছৰ বয়সৰ পৰা ৪৯ বছৰ বয়সলৈকে মগজুৰ কোষবোৰৰ মাজৰ সংযোগ দ্ৰুতগতিত কমি যায়। যদি আপুনি এই সময়ছোৱাত মগজুৰ যত্ন ল’বলৈ আৰম্ভ নকৰে, তেন্তে পিছলৈ বহুত ডাঙৰ সমস্যাৰ সন্মুখীন হ’ব লাগিব।
মই এবাৰ এটা ৱেবিনাৰত অংশ লৈছিলোঁ, য’ত এজন নিউৰোলজিষ্টে কৈছিল — “Mind is like a muscle, use it or lose it.” তেওঁ কৈছিল, “যি মানুহে ৫০ বছৰ বয়সতো নতুন ভাষা শিকিবলৈ আৰম্ভ কৰে, তেওঁলোকৰ মগজুত নতুন neural pathway সৃষ্টি হয়, যিটো ৩০ বছৰীয়া মানুহৰ মগজুতকৈও শক্তিশালী।” এই কথা শুনি মই সঁচাকৈয়ে আচৰিত হৈছিলোঁ।
বিজ্ঞানে কি কয়? — ৪০ বছৰতেই আচল সংকট!
এটা আকৰ্ষণীয় গৱেষণাত (University of Oslo, 2019) পোৱা গৈছে যে মানুহৰ মগজুৰ আকৃতি সঙ্কুচিত হোৱা আৰম্ভ হয় ৩০ বছৰ বয়সৰ পৰাই। কিন্তু সেয়া কিমান দ্ৰুতভাৱে হোৱাটো বেছি গুৰুত্বপূৰ্ণ। গৱেষকসকলে ৪০-৪৫ বছৰ বয়সৰ গোটটোত সৰ্বাধিক পতন লক্ষ্য কৰিছে। সেই সময়ত মগজুৰ যে অংশবোৰ জটিল সমস্যা সমাধান, সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ, আৰু নতুন তথ্য শিকাত সহায় কৰে, সেই অংশবোৰৰ আকৃতি সোনকালে সৰু হৈ যায়।
কিন্তু ৰ’ব, ইয়াত এক ভাল খবৰও আছে। আমি যিমানেই অনুমান কৰোঁ সিমানেই যে এই পতন ৰোধ কৰিব পাৰি। মগজুৰ যত্ন ল’বলৈ আৰম্ভ কৰাৰ বাবে কেতিয়াও পলম নহয়। আমি যদি আজিৰ পৰাই সঠিক খাদ্য গ্ৰহণ কৰোঁ, ভাল টোপনি পাওঁ, আৰু মগজুক নিয়মিত ব্যায়াম দিওঁ, তেন্তে এই ঘড়ীটো বহ