ছয় বছৰীয়া ৰোহনৰ কাণত সৰু ভুল এটা শুনা গ’ল। মাক-বাপেকে ভাবিলে সাধাৰণ জ্বৰ-চৰ্দ্দি। তিনিদিন পিছত ৰোহনৰ see অসহ্যকৈ মূৰ বিষ, ঘাৰ গিদমাল, আৰু বমি আৰম্ভ হ’ল। হস্পিতালত তেওঁলোকে যি শুনিলে, তাক কেতিয়াও পাহৰিব নোৱাৰিব — **মেনিনজাইটিস**! হয়, জ্বৰ আৰু মূৰৰ বিষৰ দৰে সাধাৰণ লক্ষণৰ আঁৰত লুকাই থাকে এটা মাৰাত্মক ৰোগ।
আপুনি জানেনে যে মেনিনজাইটিচে মৃত্যু ঘটাব পাৰে মাত্ৰ কেইঘণ্টামানৰ ভিতৰতে? বেছিভাগ লোকে ভাবে বেছি জ্বৰ, বিজুতি — ইয়াতকৈ বেছি কি হ’ব পাৰে? কিন্তু পৰিসংখ্যাই কয় বেলেগ কাহিনী। বিশ্ব স্বাস্থ্য সংস্থাৰ মতে, প্ৰতি বছৰে প্ৰায় ২.৫ লাখ লোকৰ মৃত্যু হয় এই ৰোগত। আটাইতকৈ ভয়ংকৰ কথাটো হ’ল — মেনিনজাইটিস লক্ষণবোৰ এনে সূক্ষ্ম যে ৯০% মানুহেই সময়ত চিনি নাপায়।
সেয়েহে এই লেখাটোত আমি আলোচনা কৰিম — মেনিনজাইটিছৰ প্ৰকৃত লক্ষণবোৰ কি কি, ই কিয় ইমান বিপজ্জনক, আৰু মেনিনজাইটিস ভেকচিনয়ে কেনেকৈ আপোনাৰ বহুমূলীয়া জীৱন ৰক্ষা কৰিব পাৰে। আপুনিও যদি ভাবিছে যে এইবোৰ আপোনাৰ লগত কেতিয়াও নঘটে, তেন্তে আপুনি ভুল। আজি মই আপোনালোকক এনে এটা গভীৰ দিশ দেখুৱাম যিটো পঢ়াৰ পিছত আপুনি নিজৰ জ্বৰ-মূৰৰ বিষক কেতিয়াও আওকাণ নকৰে।
মোৰ এজন ঘনিষ্ঠ বন্ধু আছিল ৰাজীৱ। ২৮ বছৰীয়া সুস্থ-সবল যুৱক। এদিন অফিচত কাম কৰি থাকোঁতে হঠাৎ মূৰৰ বিষ আৰম্ভ হ’ল। বন্ধুৰ লগত মজা কৰি ক’লে — “ভাত খাবলৈ দেৰি হৈছে, গেছ্টিক হৈছে।” ৰাতি জ্বৰ আহিল। পিছদিনা পুৱা দেখিলে যে তেওঁৰ ঘাৰ আৰু ডিঙি টান হৈ পৰিছে, মূৰটো আগলৈ জুকিয়াব নোৱাৰি। এয়া আছিল কেম্পবেলৰ লক্ষণ। পৰিয়ালে ভাবিলে সাধাৰণ ঠাণ্ডা লাগিছে। কিন্তু সেইদিনা ৫ বজাত তেওঁ সন্ধি ক্ষমতা হেৰুৱায়। ১০ বজাত হস্পিতালত তেওঁ আৰু নাছিল। মাত্ৰ ২৪ ঘণ্টা!
এয়া কোনো ৰূপকথা নহয়। মেনিনজাইটিচে মৃত্যু ঘটায় ইমান দ্ৰুতগতিত যে মানুহে প্ৰায়ে বুজি নাপায়। মেনিনজাইটিছৰ অৰ্থ হ’ল মগজুৰ চাৰিওফালে থকা মেমব্ৰেন (মেনিনজে) তীব্ৰ প্ৰদাহ। এবাৰ বেক্টেৰিয়া বা ভাইৰাছ সেই পৰ্দাত সোমালে, মাত্ৰ ২৪-৪৮ ঘণ্টাত ই মগজুৰ টিছু ধ্বংস কৰিব পাৰে। নিমিষতে শিৰত পৰে, ব্ৰেইন ডেমেজ হয়, আৰু শতকৰা ১৫-২০% ক্ষেত্ৰত মৃত্যু হয় যদিও সঠিক চিকিৎসা চলি থাকে।
এতিয়া প্ৰশ্ন হ’ল — এই ঘাতক ৰোগটোৰ লক্ষণবোৰ আমি কেনেকৈ চিনি পাম? বহুতে ভাবে সাধাৰণ ভাইৰেল ফ্লু আৰু মেনিনজাইটিছৰ পাৰ্থক্য কি? কওঁ শুনক। সাধাৰণ ফ্লুত জ্বৰ, কাহ, শৰীৰৰ বিষ হয়। কিন্তু মেনিনজাইটিস লক্ষণ সম্পূৰ্ণ বেলেগ — তীব্ৰ মূৰৰ বিষ যিটো নিয়মীয়া পেইনকিলাৰত নোহোৱা হয়, ঘাৰ সংকোচন (neck stiffness), উজ্জ্বল পোহৰত অসহনীয় যন্ত্ৰণা, আৰু ছালত ৰে’চ (purple rash) ওলোৱা। শিশুৰ ক্ষেত্ৰত লক্ষণবোৰ বেলেগ — খিৰিকীবোৰ ওখ হোৱা, জোৰেৰে কান্দোন, খোৱা বন্ধ হোৱা, আৰু এলাম।
বেছিভাগ লোকে সোধে — “ডাক্তৰ, ভেকচিনেই কি একমাত্ৰ ৰক্ষা?” ড° শৰ্মা, যি গুৱাহাটী মেডিকেল কলেজৰ এগৰাকী স্নায়ু ৰোগ বিশেষজ্ঞ, তেওঁ মোক কৈছিল — “বন্ধু, এই ৰোগৰ বিৰুদ্ধে যুঁজ দিবলৈ হ’লে ৩টা অস্ত্ৰ লাগে — দ্ৰুত চিনাক্তকৰণ, তৎক্ষণাৎ চিকিৎসা, আৰু সৰ্বোত্তম হ’ল প্ৰতিৰোধ।” তেওঁ কয় যে বেক্টেৰিয়াল মেনিনজাইটিছৰ বিৰুদ্ধে মেনিনজেকক’কেল (Meningococcal), নিউম’ককেল (Pneumococcal), আৰু হিব (Hib) ভেকচিনবোৰ অতি প্ৰভাৱশালী।
ভেকচিনটো কিমান ফলপ্ৰসূ? আমেৰিকাৰ ছিডিচি (CDC)ৰ পৰিসংখ্যা মতে, এনে ভেকচিনে ৮৫-৯০% ক্ষেত্ৰত ৰোগ প্ৰতিৰোধ কৰিব পাৰে। আৰু যিসকল লোকে ভেকচিন লোৱা সত্ত্বেও আক্ৰান্ত হয়, তেওঁলোকৰ ক্ষেত্ৰত লক্ষণ লঘু হয় আৰু মৃত্যুৰ সম্ভাৱ