ଆପଣ ଜାଣନ୍ତି କି, ପ୍ରତି ବର୍ଷ ବିଶ୍ୱରେ ପ୍ରାୟ ୧୦ ଲକ୍ଷ ଲୋକ ମେନିଞ୍ଜାଇଟିସ୍ ରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୁଅନ୍ତି? ହଁ, ଆପଣ ଠିକ୍ ପଢୁଛନ୍ତି। ସାଧାରଣ ଜ୍ୱର ଏବଂ ମେନିଞ୍ଜାଇଟିସ୍ ଭିତରେ ବହୁତ ଛୋଟ ରେଖା ଅଛି। ଅନେକ ସମୟରେ ଆମେ ଜ୍ୱରକୁ ସାମାନ୍ୟ ବୋଲି ଭାବି ଦେଇଥାଉ, କିନ୍ତୁ ଏହା ଭିତରେ ଲୁକ୍କାୟିତ ଥାଇପାରେ ଗମ୍ଭୀର ମେଡିକାଲ ସଙ୍କେତ। ତେବେ ଏହି ଲେଖାରେ, ଆମେ ଆଲୋଚନା କରିବା ଜ୍ୱରର କାରଣ ଏବଂ ସେହି ଭୟଙ୍କର ସ୍ଥିତି ବିଷୟରେ ଯାହାକୁ ଆପଣ ଜାଣିବା ଜରୁରୀ। ଏହା କେବଳ ଜ୍ୱର ନୁହେଁ, ଏହା ହୋଇପାରେ ମେନିଞ୍ଜାଇଟିସ୍ ଲକ୍ଷଣ।
ମୁଁ ନିଜେ ଜଣେ ଡାକ୍ତର ନୁହେଁ, କିନ୍ତୁ ମୋର ଜଣେ ବନ୍ଧୁଙ୍କ ପିଲା ଗତ ବର୍ଷ ଏହି ରୋଗରେ ପୀଡିତ ହୋଇଥିଲା। ସେତେବେଳେ ମୁଁ ବୁଝିପାରିଥିଲି ଯେ ଏହି ରୋଗ ବିଷୟରେ ସଚେତନତା କେତେ ଜରୁରୀ। ତେଣୁ ଆଜି ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଏହି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଷୟରେ କହିବି – ଜ୍ୱର ଭିତରେ ଲୁକ୍କାୟିତ ସେ ସଙ୍କେତ: ମେନିଞ୍ଜାଇଟିସ୍ କି? ଏବଂ ସବୁଠାରୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରଶ୍ନ – ଏହାର ମେନିଞ୍ଜାଇଟିସ୍ ଟିକା ଅଛି କି?
ଆସନ୍ତୁ, ପ୍ରଥମେ ବୁଝିବା ମେନିଞ୍ଜାଇଟିସ୍ କ’ଣ। ଏହା ମସ୍ତିଷ୍କ ଏବଂ ସ୍ପାଇନାଲ କର୍ଡର ଚାରିପାଖରେ ଥିବା ପତଳା ଝିଲ୍ଲୀ (meninges) ର ପ୍ରଦାହ। ଏହା ଭୂତାଣୁ କିମ୍ବା ଜୀବାଣୁ ଦ୍ୱାରା ହୋଇଥାଏ। ଆପଣ ଭାବୁଥିବେ ଯେ ଏହା ବିରଳ ରୋଗ, କିନ୍ତୁ ନୁହେଁ। ଛୋଟ ପିଲାଙ୍କ ଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ବୟସ୍କଙ୍କ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତେ ଏହାର ଶିକାର ହୋଇପାରନ୍ତି। ଏବଂ ସବୁଠାରୁ ଭୟଙ୍କର କଥା ହେଉଛି, ଏହାର ଲକ୍ଷଣ ସାଧାରଣ ଜ୍ୱର ଭଳି ଦେଖାଯାଏ।
ଏଠାରେ ଗୋଟିଏ ମଜାର କଥା କହିବି। ଆପଣ କେବେ ଭାବିଛନ୍ତି କି, ଆପଣଙ୍କ ଶରୀର ଏକ ଜଟିଳ କମ୍ପ୍ୟୁଟର ଭଳି? ଜ୍ୱର ହେଉଛି ସେହି କମ୍ପ୍ୟୁଟରର ଆଲାର୍ମ ସିଷ୍ଟମ। କିନ୍ତୁ ମେନିଞ୍ଜାଇଟିସ୍ ହେଲେ ସେହି ଆଲାର୍ମ ଭୁଲ ସଙ୍କେତ ଦେଇଥାଏ। ଅର୍ଥାତ୍ ଶରୀରର ଭିତରେ ଗୋଟିଏ ବଡ଼ ବିପଦ ଲୁଚି ରହିଥାଏ, କିନ୍ତୁ ବାହାରେ କେବଳ ସାମାନ୍ୟ ଜ୍ୱର ଦେଖାଯାଏ। ଏହି କାରଣରୁ ଜ୍ୱରକୁ ଅଣଦେଖା କରିବା ବିପଦପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇପାରେ। ବିଶେଷ କରି ଯେତେବେଳେ ଜ୍ୱର ସହିତ ପ୍ରବଳ ମୁଣ୍ଡ ବିନ୍ଧା, ବେକ କଠିନ ହେବା, ଏବଂ ଆଲୋକ ପ୍ରତି ସମ୍ବେଦନଶୀଳତା ଭଳି ଲକ୍ଷଣ ଦେଖାଯାଏ।
ମୋର ଜଣେ ପାଠକ ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ଅଶୋକ। ସେ ଦୁଇ ଦିନ ଧରି ଜ୍ୱରରେ ପ